La Basilique Sainte Therese

Frå Karmel i Lisieux er det ein kort spasertur opp til høgdedraget der basilikaen vigd til Sankt Therese vart bygd mellom 1929 og  1954. Dimensjonane er enorme med ei høgde på 90 meter og ei grunnflate på fire og eit halvt mål.  Alt langt borte frå kan ein sjå dette gudshuset  vigd til ein liten men likevel så stor helgen.

Therese døydde 30. september 1897, og alt eit år seinare kjem  "L`Histoire d`une Ame" ( En sjels historie) i eit første opplag på 2000. I løpet av dei neste åra byrjar pilegrimar å koma til grava hennar og innan kort tid sprer ryktet seg om at Therese er heilag .  Pave Pius  X kallar henne alt i 1914:
"la plus grand sainte des temps modernes" ( den største helgen i moderne tid). Under krigsåra som følgjer blir ho ein særleg populær helgen for soldatane som kjemper den  vanvittige skyttargravskrigen. Etter krigen går det fort, i 1923 vert ho saligkåra  og to år seinare helgenkåra  av pave Pius XI.

Sjølv om det var fleire kyrkjer i Lisieux der pilegrimar kunne samlast oppstod snart tanken om å byggja ein basilika vigd til Therese. Paven gav sin støtte og arbeidet starta i 1929 og pågjekk fram til basilkaen kunne innviast i 1954. Arbeidet stoppa delvis opp under krigen, og sjølv om Lisieux vart hardt ramma av krigshandlingar slapp  basilikaen frå det utan større skader. Interessant er det at byggearbeidet vart finansiert kun med store og små donasjonar, i periodar kom det hundrevis kvar dag. Dette var eit prosjekt svært mange støtta opp om, både i og utanfor Frankrike.

På veg opp til basilikane møter Therese oss med Omen  Novum - eit nytt teikn: "Den vesle vegen".

                                           Eit av dei største kyrkjene bygd i moderne tid

                                        Mosaikk utsmykkinga er imponerande 

                                        Pave Johannes Paul II vitja Lisieux 2. juni 1980

                                            Therese av Jesusbarnet og det heilage ansikt

                                        Krypten der det er dagleg er messe klokka 1530

                                                           
                                                            Eukaristien

                                                        Inngangspartiet



Frå pave Johannes Pauls apostoliske brev om Therese; "  Hon har fått evangeliets skönhet att stråla ut i vår tid, hon hade uppdraget att göra Kyrkan, Kristis mystiska kropp, känd och älskad, hon har hjälpt till att bota själarna från strängheten och fruktan i den jansenistiske läran, vilken mer betonade Guds rättvisa än hans barmhjärtighet."

St. Peters katedral i Lisieux

Sentralt i Lisieux ligg St. Peters katedral som var der Martin familien dagleg gjekk til messe,og der Therese avla sitt første skriftemål og fekk kommunion første gong. Kyrkja  vart påbegynt  på 1200 talet og fullført dels på 1300 talet dels på 1600 talet. Bak katedralen ligg biskopens park, eit vakkert lite område med mellom anna eit minnesmerke over falne soldatar i Frankrikes mange krigar.
Her er ellers spor av Martin familien, ikkje minst alteret som vart gjeve av Thereses far Louise Martin i 1888, kort tid før han vart alvorleg sjuk.
Til venstre like innanfor hovudinngangen finn vi skriftestolen der Therese avla sitt første skriftemål før første kommunionen 8, mai 1884.

"Kvelden før den store dagen mottok jeg absolusjon annen gang. Generalskiftemålet etterlot en fred i min sjel, og Gud tillot ikke den minste lille sky å forstyrre den. Om ettermiddagen bad jeg hele min familie om tilgivelse da de kom på besøk, men jeg kunne ikke snakke uten at tårene rant, jeg var så altfor beveget....."

Ei rekkje små sidealtar er plassert på begge sider av hovudaltaret, også eit dedikert til heile Martin familien. Bak hovudaltaret finn vi eit mindre kapell med monstrans med det heilage sakramentet.
Her var det Therese bad om omvending for  den dødsdømte mordaren Pranzini i 1887,  eit uttrykk for hennar intense ønske om å redda så mange sjeler som mogleg.

Går ein ut av katedralen og gjennom parken er det bare eit par minuttar å gå til Les Buissonnetss. Spesielt å gå her i vissa om at Therese og hennar familie gjekk her dagleg for 130-140 år sidan.

Les Buissonnets

Det er august 1877 i Alencon, Louise Martin er akkurat blitt enkemann etter at kona Zelie som han elska så høgt døydde av brystkreft. Han er åleine med tre tenåringsjenter, Marie, Pauline og Leonie og dessutan Celine på åtte år og vesle Therese enno ikkje fem år. Han vel å forlata Alencon og flytta til Lisieux der svogeren Isidore Guerin driv apotek. I november  flyttar dei til eigedomen "Les Buissonnets" (buskas, krattskog) som ligg i eit landleg område eit pat minuttars gange frå sentrum  med St. Peter kyrkja der familien går dagleg til messe. Les Buissonnets er eit 1800 talls hus i raud murstein med ein liten hage både på framsida og bak huset. Her veks vesle Therese opp, og det er ein barndom ho beskriv som lukkeleg i sjølvbiografien "En sjels historie" trass i det store saknet etter mora.
Etter at alle søstrene hadde følgt sitt klosterkall og faren Louise er død gjekk huset ut av familien, men vart seinare kjøpt tilbake og restaurert slik det var då familien Martin budde her på 1870-80 talet.
Huset er i dag eit minnesmerke og pilegrimsmål for alle som er inspirert av Therese av Jesusbarnet.

Vi går det vesle stykket frå sentrum ein vakker mai morgon. Eg tenkjer at dette er den same vegen  familien gjekk dagleg etter morgonmessa. Ein liten port fører inn til ein blomerik hage framfor huset, går ein bak huset er det ein større hage og her dominerar statua av Therese og faren der  ho ber han om lov til å tre inn i Karmel slik dei eldre søstreen alt har gjort.

Går ein inn gjennom hovedinngangen kjem ein rett inn i kjøkkenet med den store peisen på høgre side. Her opplevde ho eit avgjerande augneblikk etter midtnattmessa julenatt 1886. Audiovisuell guide på ulike språk føl oss den korte vegen gjennom huset. Inn til høgre rommet der familien hadde sin måltid, ei klokke lagt av Louise Martin prydar veggen. Opp ei lita trapp til andre etasje kjem ein først til Marie og Paulines soverom der Therese låg alvorleg sjuk men opplevde å bli frisk då Jomfru Maria statua smilte til henne. Ei statue som faren hadde fått som ung og hadde følgt familien seinare.

"Da stakkars lille Therese ikke fant noen hjelp på denne jord, vendte hun seg mot sin Mor i himmelen, og hun bad av hele sitt hjerte om at hu nå endelig mått forbarme seg over henne. Plutselig så jeg den hellig Jomfru stå der, og hun var meget vakker, hun var så vakker at jeg aldri har sett slik skjønnhet. Hennes ansikt utstrålte eun utsigeleg godhet og ømhet, men det som trengte inn i dypet av min sjel, var den hellige Jomfruens betagende smil."

Vi forlet huset gjennom Leonies soverom der det er ein lite utstilling av Therese drakt til første kommunion, leiker og skulebøker. Det gjer inntrykk, ein kjem brått nær denne familien som var ein familie lik alle andre, lik oss, men likevel ikkje som oss.
Vi kan gå ut i solskinnet og vidare nedover gata der Therese gjekk ein aprildag i 1888 på veg til Karmel. Ho såg barndomsheimen for siste gong !

Pinse i Sacre-Coeur

1.pinsedag på Montmartre. Solskinn men enno kjølig på morgonen. Vi går frå hotellet i Rue Constance opp Rue Lepic til Sacre-coeur ,basilikaen som vart påbegynt  på 1870 talet etter dei dramatiske åra med den frank-tyske krigen og Pariserkommunen.  Basilikaen er i dag eit viktig turistmål og eit av dei store landemerka som ragar høgt over byen oppe på toppen av Montmartre .
Vi var innom her om kvelden etter at vi kom og tente lys, no er vi på veg til den høgtidelege Første pinsedagsmessa. Kyrkja fylles gradvis opp før den høgtidelege inngongsprosesjonen med hymnen

"Envoie ton Esprit Saint et tout sera cree" (send Din heilage Ande og alt skal bli skapt)

La grace de Jesus notre Seigneur,
l`amour de Dieu le pere
et la communion de L`Esprit Saint
soient toujours avec vous

Et avec votre esprit.

Deretter  "Rite d`aspersion " - velsigninga med vievatn: " J` ai vue l`eau vive jaillisant du coeur du Christ, Alleluia" (Eg har sett det levande vatn bryta fram frå Kristi hjerte. Alleluja)

Så følgjer dei vanlege messeledda. Mellom lesningane "Sequence a L`Esprit Saint" på latin,
"Veni , Sancte Spiritus" - Kom Heilage Ande.
Etter halvannan time kan vi gå ut i sola og turiststraumen . Dei fleste har bare gått ein rask runde gjennom basilikaen og knipse dei obligatoriske bileta, og dei veit ikkje kva dei har gått glipp av.

Innføringa av kristendomen

Tradisjonelt har kristningsprosessen i dei nordiske landa vore knytta opp mot kongemakt, og hovudsakleg gått føre seg frå slutten av 900 talet og utover 1000 talet. Nyare forskning  er i ferd med å revurdera dette bilete. Sannsynlegvis var det kristen påverknad alt tidleg på 800 talet og kanskje før det. Kristninga skjedde gradvis hovudsakleg gjennom fredeleg handelssamkvem med andre land i Nord-Europa. Adelens kontakt med mektige slekter i utlandet spela nok og ei rolle.

I Ribe i Danmark er det nyleg funne ein gravplass frå 800 talet med kristne graver. Ribe er ein av Nordens eldste byar og eit viktig knutepunkt for handel i vikingtida. Her trur ein at det var kyrkjer og kristne forsamlingar på 800 talet. Nyleg er ein rekonstruksjon av den første kyrkja i Ribe innvigd.
Også i Norge var det nok kristen påverknad tidlegare enn ein til no har trudd. Til dømes hadde Ottar frå Hålogaland kontakt med den anglosaksiske kongen Alfred som var kristen.

Kristninga representerte eit stort skilje både religiøst, kulturelt og politisk, men eit skilje som kom gradvis over fleire hundre. Dette kulminerte i lovgjevinga på 1000 talet, og her spela naturleg nok kongemakta ei sentral rolle. Gjennom kristendomen vart dei nordiske landa og ein del av det større europeiske fellesskapet, og vi fekk ikkje minst byrjinga på ei humanisering av samfunnet.

Pater Olav Muller skriv om dette i artikkelen "Hellig Olav som lovgiver":
"I denne humaniseringen av samfunnet, som i kristen regi skjer ved forbudet mot barneutsetting, ved frigjøring av treller og deres rett til hviledager på lik linje med den frie bonde og bondekone, og kvinnens rette til å velge sin livsledsager, skimter vi konturene av Den katolske kirkes syn på menneskeverdet. Og bak dette synet igjen aner vi Olavskikkelsen. Under konvertittundervisningen i Rouen hadde han fått innprentet at hvert menneske - mann eller kvinne, barn eller voksen - hadde en uendelig verdi, skapt som de var i Guds bilde og frelst ved Jesus Kristus."

Rekonstruksjon  slik ein har tenkt seg den første kyrkja i Ribe på byrjinga av 800 talet.

Liv andre har levd

Interessa for slekta, for alle dei som gjekk før oss og deira historie er vel for mange noko som kjem med alderen. Ein har valgt eller fått sin livslagnad,  og innser at ein  må akseptera det, sjølv om det like godt kunne vore ein annan lagnad, eit "liv andre har levd" som Edvard Hoem skriv i det siste bandet av den store slektkrøniken om hans eigne forfedre. Tidlegare har det kome tre bøker, "Slåttekar i himmelen", "Bror din på prærien" og "Land ingen har sett" der vi føl slekta frå slutten av attenhundretalet fram til omlag 1960. På slutten dukkar også forfattaren sjølv opp i persongalleriet og dermed er ringen slutta.
Bøkene er fiksjonromanar , men "based on a true story" og ber preg av eit grundig research arbeid undervegs. Det er utvandringa til Amerika som er hovudtemaet i bøkene, vi føl forfattarens grandonkel Eilert som utvandrar som sekstenåring, og parallelt med det forfatterens bestefar Anton Edvard som blir igjen i Norge og driv gard på heimplassen. I ei variert og fascinerande historie møter vi deira foreldre, søsken, barn og barnebarn. Bøkene er detaljert, men skrivne på eit levande og  enkelt nynorsk. Kanskje blir dei ståande som ein av dei store utvandrar krønikene? Tidlegare har Alfred Hauge skreve om dette, og ikkje minst svenske Wilhelm Moberg som eg nyleg skreiv om.

Det religiøse står sentralt i bøkene, både Eilert og Anton Edvard har ei sterk tru og er engasjert i lokale menigheter, ein fetter blir prest og sonen Knut, far til forfattaren, reiste i mange år som predikant i indremisjonen. Interessant er det når forfattaren kjem over  gamle brev og nattverdslister som tyder på at Eilert kom i sterk tvil på slutten av livet, han følte seg ikkje verdig til å ta imot nattverden. Kanskje vart han likevel forsona med Gud og livet han hadde levd før han døydde som ein gammal mann på slutten av femtitalet ?
Edvard Hoem som vaks opp med ein preikantfar fortel at heimen var prega av ein lys og varm kristendom. Sjølv fjernar han seg frå  kristendomen som ungdom, men finn tilbake til trua som godt vaksen, noko som ikkje minst har gjeve seg utslag i omlag femti salmar.

På slutten livet er det kanskje barndomslandet ein ser for seg ? Wilhelm Moberg  og Jon Fosse skriv om dette, og Edvard Hoem har også ein vakker passasje der han skildrar slutten på livet til Severt Olson som var fetter til Eilert og reiste med foreldrene til Amerika berre eit par år gammal:

" Var Severt så gammal da han reiste til Sør-Dakota med foreldra at han sidan kunne minnast det makelause utsynet frå Fjellgarden Slutåsen i Fræna i Romsdal ? Kom dette landskapet enda ein gong til syne for Severt Olsons indre auge ? Høyrde han i si siste stund korleis vinden susa der, og såg han korleis myrulla svinga og røslyngen så vidt rørte seg i vindkasta, og korleis skyene rulla over den store vesthimmelen når det gjekk mot uver med regn? Eller var det heilt andre landskap Severt Olson hadde for auge i si siste stund? Var det farens havreåker i dei gyldne tidene i Nutley på grensa til Roslyn, eller det eine året i Ravenscrag, Saskatchewan, da han sjølv fekk ei stor kveiteavling ? Uendeleg stort er menneskesinnet som gøymer minna om eit liv."

Den heilage Josef håndverkaren

Det er første mai, mai er månaden  via Jomfru Maria, men første mai er minnedagen for ekstemaken hennar Den heilage Josef. Josef har alltid hatt ein sentral stilling i karmelittordenen og dagen vart opprinneleg feira av karmelittar i Italia og Frankrike. Dagen var då lagt til tredje søndag etter påske, seinare tredje onsdag etter påske. I 1955 vart minnedagen lagt til først mai av pave Pius XII. Josef vart titulert "Den universella kyrkjas vernehelgen".  At feiringa vart lagt til første mai var nok også politisk motivert, i det den audmjuke tømmermannen Josef  vart sett som ei motvekt mot den sosialistiske feiringa av dagen. Paven uttrykte von om at dagen  skulle undestreka arbeidets verde, og gje ein andeleg dimensjon til fagforeiningane. Slik ville han gje første mai feiringa  ei kristen ramme.
Eit meir høgtideleg uttrykk for denne dagen er " Høgtida for Josef arbeidaren, Jomfru Marias ektemann, vedkjennar og skytshelgen for arbeidande mennesker."

Kyrkjebøn for dagen:

Evige Gud, alle tings skaper
du som har satt mennesket under
arbeidets lov, gi at vi med den
hellige Josef som vern og forbilde
fullfører de oppgaver du pålegger
oss, og vinner den lønn du har lovet.