søndag 5. april 2020

Påske

Palmesøndag og vi går inn i påskeveka. Ei veke utanom det vanlege, ei veke med stengte kyrkjer og i bokstaveleg forstand blir det stille. Vi føl messer og liturgi på internett , men det blir på ingen måte det same som å vera tilstades.
Dei siste vekene har for heile verda vore ei sjokkarta oppleving. Dei fleste hadde ikkje venta dette, ingen land eller styresmakter var førebudd, sjølv om dei som har innsikt i korleis virus oppfører seg for lengst har kome med åtvaringar. Dei åtvara: det vil bare vera eit tidsspørmål når den neste pandemien kjem ! Jmfr David Quammens bok frå 2012 "Spillover".
Men vi kan ikkje gje oss over i fortviling og mørke. Erkebiskop i New York, som i dag kanskje er den hardast ramma byen av coronasmitte, kardinal Timothy Dolan reflekterar i eit innslag på facebook over overgangen mellom mars og april. Det er overgangen mellom vinter og vår, vi går frå mørke til lyset , frå døden til livet. Så poengterar han at det også er kjernen i påskebodskapet. Lat oss ikkje mista motet, døden fekk ikkje det siste ordet likevel !



Den amerikanske forfattaren Raymond Carver døydde i 1988 av lungekreft. På slutten av livet skriev han diktsamlinga " A new Path to the Waterfall." På den siste sida finn vi det vesle diktet
"Late Fragment" som  kan gje von  og trøyst.

And did you get what
you wanted from this life, even so ?
I did.
And what did you want ?
To call myself beloved, to feel myself
beloved on the earth.

onsdag 1. april 2020

The everlasting Mercy

Av og til opnar dei små detaljar i naturen for noko større og djupare. Den engelske poeten John Masefield (1878 - 1967) skildrar dette i diktsyklusen "The everlasting Mercy".
Eg ser på den vesle bekken  og solstrålende som glitrar i det rennande vatnet, og kjenner at det er akkurat desse små, vakre detaljande vi treng i denne mørke og deprimerande tida. Lat oss ikkje tapa motet !



O glory of the lighted mind.
How dead I'd been, how dumb, how blind.
The station brook, to my new eyes,
Was babbling out of Paradise,
The waters rushing from the rain
Were singing Christ has risen again.
I thought all earthly creatures knelt
From rapture of the joy I felt.
The narrow station-wall's brick ledge,
The wild hop withering in the hedge,
The lights in huntsmans' upper storey
Were parts of an eternal glory,
Were God's eternal garden flowers.
I stood in bliss at this for hours.






søndag 29. mars 2020

Han ville blitt 98 år

28. mars, oftast like før påske men ein sjeldan gong i påskeveka. Min far var fødd denne dagen langt tilbake i 1922, og vi feira årleg gebursdagen hans. På 70 årsdagen var han bortreist, 80 år vart feira stort, 90 berre med dei næraste. I fjor feira vi 97 årsdagen på Rosendalstunet der han budde dei siste fem åra. Han var redusert men sette nok pris på at vi var der denne dagen. Vi visste ikkje at det vart siste gebursdagsfeiringa, men vi var klar over at det kunne det godt vera. Så døydde han verdig og fredeleg 13. oktober i fjor. Det var ein fin avskjed og ei gravferd slik han hadde ønskt det. Det hadde det ikkje vorte dersom han døydde i desse dagar med coronasmitte og sterke restriksjonar på alt offentleg og privat samver.
Eg la nyleg ut eit bilete av han og ein kamerat som leikar ved bekken (Vetlelvo) like bak huset der han budde.Det er sannsynlegvis teke på byrjinga av 1930 talet, altså omlag nitti år sidan. Det er ei anna verd han rører seg i og som ikkje er vår, vi kan bare "lean kindly across the abyss/to hear words that were once wise" som poeten og presten R.S. Thomas (1913-2000) skriv i diktet eg siterar under.
Men eg er ikkje sikker på det siste "words that were once wise", det fint ord som held og ikkje blir utdatert, det finst ord som held i tid og æve(men det visste nok R.S Thomas og)




Ninetieth Birthday by R. S. Thomas


You go up the long track
That will take a car, but is best walked
On slow foot, noting the lichen
That writes history on the page
Of the grey rock. Trees are about you
At first, but yield to the green bracken,
The nightjars house: you can hear it spin
On warm evenings; it is still now
In the noonday heat, only the lesser
Voices sound, blue-fly and gnat
And the stream's whisper. As the road climbs,
You will pause for breath and the far sea's
Signal will flash, till you turn again
To the steep track, buttressed with cloud.

And there at the top that old woman,
Born almost a century back
In that stone farm, awaits your coming;
Waits for the news of the lost village
She thinks she knows, a place that exists
In her memory only.
You bring her greeting
And praise for having lasted so long
With time's knife shaving the bone.
Yet no bridge joins her own
World with yours, all you can do
Is lean kindly across the abyss
To hear words that were once wise.


22.mars 2012:Nittiårsdagen vart feira med middag på Rosendal Fjordhotell

onsdag 25. mars 2020

Marimesse om våren

25. mars og vi feirar Maria Bodskapsdag som etter liturgireformen offisielt har navnet "Herrens bebudelse"
Dagen vert også kalla Marimesse om våren, Vårfruemesse eller Voffremyss på dialekt der eg kjem frå. Pga. Coronasmitten får vi ikkje feira dagen med messe i dag og vi får ikkje knela under Credo når vi vedkjenner at vi trur på inkarnasjonen. Men sjølv under normale tilstandar er det ikkje like stort fokus på dagen som på dei andre kristne høgtidene.For eigentleg er dette den eine av dei to viktigaste kristne høgtidene, Maria bodskapsdag til minne om at Kristus vart menneske og påskedag til minne om at han overvann døden.
Under er eit lite dikt eg skreiv til denne dagen inspirert av eit familiebilete der bestemora mi står saman med foreldre og søsken framom barndomsheimen. Ho nytta ordet "Voffremyss" om denne dagen.
To små søstre skulle snart bli henta av englar som eg skriv i diktet.
Vi set spesielt vår lit til Marias forbøn i desse tunge tider



Marimesse om våren

Voffremyss sa bestemora mi
dei gamle merkedagane enno ein del av kvardagen
primstaven vendt mot sommarsida
ei krune for himmeldronninga.
På bilete frå førre hundreårsskifte står ho
saman med familien framom barndomsheimen
velstelte potteplanter,lauvtuge frukttre 
og reine gardiner
søstrene på fem og ni år snart tekne ut av tida
foreldrene alvorstyngde som om dei alt merkar
skuggen av englar.
Ver ikke redde de ventande! 
Tenestekvinna skal om litt gje sitt svar !




Antifon til vesper: Se, jeg er Herrens tjenerinne.Det skje meg etter ditt ord.

Magnifikat Notre Dame de Paris:
https://www.youtube.com/watch?v=dpB8GfnbQ3o

mandag 23. mars 2020

Den blindfødde

Teksten for sist søndag var  frå Johannes evangeliet kapittel 9. der Jesus og læresveinane møter ein mann som hadde vore blind frå han var fødd. Læresveinane stiller spørsmål om det er han eller foreldra som har synda sidan han er utan syn. Jesus  gjer det klart at det er korkje han eller foreldrene som har synda, og dermed avsannar han den gamle førestellinga for alltid, lekamleg lyte eller sjukdom er ikke straff for tidelgare sydner !  Jesus er lyset i verda og den blindfødde mannen skal og få sjå dette lyset.
Kristendomen er kroppsleg, Jesus er den kroppsleggjorte Gud, og i denne teksten kjem det klårt fram når han spyttar på ein klump med leire og smør dette på augene til den blinde.

"Så sa han: "Gå og vask deg i Siloa dammen!" Siloa tyder utsend. Mannen gjekk dit og vaska seg, og då han kom att, kunne han sjå."

Vi ser gong på gong at Jesus lækjar kroppslege lyte og sjukdomar, men teksten peikar vidare enn det. Når den blindfødde vert sjåande er det og for å kunna sjå frelsa. Det kjem fram på slutten av kapittelet der Jesus spør han om han trur på Menneskesonen.

"Mannen svara:"Kven er han då, gode herre, så eg kan tru på han ?" "Du har sett han", sa Jesus. " Det er han som no snakkar med deg." "Eg trur ,Herre", sa mannen.Og han tilbad han."

Kristendomen representerar ei drastisk oppvurdering av den materielle verda og dermed også av det kroppslege. Det skjer framfor alt gjennom inkarnasjonen, det guddommelege vert kroppsleggjort, men Jesus viser det også gjennom sine handlingar, han lækjer og vekkjer opp frå dei døde. Dei som bar trua vidare føl opp dette, Paulus, Tertullian,Johannes av Damaskus. Johannes skriv:" I reverence and honour matter, and worship that which has brought my salvation. I honour it not as God,but as a channel of divine strength and grace."
Thomas Aquinas spør: " Skal eit menneske elska kroppen sin ?"  Til det svarar han eit klart ja !

Pave Johannes Paul erklærar: "Through the fact that the Word of God became flesh, the body entered theology through the main door."

I tider med sjukdom kan vi be om lækedom , men vi får ikkje alltid det svaret vi ventar. Kanskje heller ikkje når det er sjukdom som trugar dei mange, slik vi har sett i epidemiar som har råka opp gjennom historia, frå  pestsjukdom skildra i Det gamle Testamentet til dagens Coronasmitte. Kanskje oppnår vi likevel noko ?
Paul Murray op skriv: " Prayer does not always achieve a cure, but it does bring about, for the man or the woman who prays, a grace of healing. That healing , however, is more often av healing of the soul than a healing of the body."

















lørdag 21. mars 2020

Poems from the Edge of Extinction

Ikkje bare bare mangfaldet i naturen er truga , også det enorme språkmangfaldet i verda er truga. Dei fleste av desse språka blir berre brukt av relativt få personar, kanskje bare eit par tusen eller enno færre. Av verdas 7000 språk reknar ein med at halvparten vil vera borte på slutten av det hundreåret ! Kanskje ikkje så farleg vil mange seia ?
Det er blitt sagt at når eit menneske døyr er det som ein roman forsvinn, men når eit språk døyr ut vil det vera som eit heilt bibliotek vert borte. All kultur, alle songar , eventyr, mytar, historiar knytt til dette språket vert borte for alltid. Er ikkje det eit stort tap ?
Nokon prøver å ta vare på dei uttryddingstrua språka. Chris McCabe bidrog i fjor då han kom med antologien " Poems from the Edge of Extinction" med undertittelen " An Anthology of Poetry in Endangered Languages." Her finn vi poesi frå alle verdas kontinent i orginal språkdrakt med engelsk omsetjing.
Eg tek med eit døme på eit kort  og gripande dikt av Anjela Duval (1905-81) frå Bretagne. Bonden som først byrja å skriva  poesi i femtiårs alder, og som etterkvart vart  eit samlingspunkt for dei som ønskte å ta vare på det særmerkte bretonske språket og kulturen knytta til det. Her "Va c`halon" som på engelsk blir "My heart ". Det passar også godt i desse usikre tider.

My heart is a graveyard,
Enclosing many and many a tomb,
Everyday theres is av novel one,
The tombs of parents and friends,
The tombs of the companions I loved so much.
My heart is a graveyard,
........My heart is av sanctuary,
That welcomes all the ones I love.







Nova

På CD`en  " A Garland for Linda"  til minne om Linda McCartney som døydde i 1998 finn vi og den vakre og gripande songen "Nova", tekst og musikk av enkemannen Paul McCartney. Til trøyst og oppmuntring i tider av sorg og motgang !

Are You there ?
God where are You ?
Are You hiding in Your Heaven ?
Or beneath your deepest sea ?
Was there something in our past imperfect ?
Is it something we should have known ?
God where are You ?
Are you hiding God ?
Are you hiding in the rain ?
Are you hiding?
Are you there ?

I am here
I am here in every song you sing
In the wings of the rising lark
Through the darkness to the morning lighet.
I am here as first a new born babe opens eyes on the universe.
I am here
I am here now
I am with you
I am here as ev`ry flake of snow
Washing white on the countryside
As each green blade stretches for the sun
I am here watching over them
I am here as first a new born babe opens eyes on the universe
With each step I`ll be that arms that guides
Now and then `til the end of time
Amen


https://www.youtube.com/watch?v=LI50L1q520A