mandag 16. juli 2018

Vår Frue av Karmelberget

I dag  16.juli er minnedagen for Vår Frue av Karmelberget (Jomfru Maria av Karmelberget) som er Karmelittordenens vernehelg. Alle karmelittar stiller seg under hennar vern. Minnedagen viser til Karmelberget der ordenen oppstod på 1100 talet, og den første ordenesgeneralen Simon Stock som i 1251 skal ha hatt ein visjon av Gud mor der ho gjev han det heilage skapularet som eit teikn på forbundet med Gud!


søndag 15. juli 2018

Poetica: Det ho viser oss


Det ho viser oss

Eg forstår ikkje alt rett som det er må eg slå opp i den fransk-norske ordboka for Thérèse har eit rikt språk som ho velviljug delar med oss souvenirbutikken i Les Buissonnets seks euro og vel verdt det ein kort tekst for alle årets dagar regnfulle haustmorgonar sludd og vinterkalde kveldar klare vårdagar med fuglesong varm og blømande sommartid vi finn ikkje alltid spora som viser den vesle vegen men Thérèse gjev oss små teikn om bodskapen utover tid og rom Takk du som lova å spre roser og som held alle lovnadar. Du for alltid trufaste.




søndag 1. juli 2018

Den indre borgen

" Vi kan betrakte sjelen som en borg helt og holdent av diamant eller meget klart krystall; inne i den er det mange rom, likesom det i himmelen er mange boliger."

Slik innleiar Teresa av Avila  første kapittel i " Den indre borgen" som ho skreiv i 1577 fem år før ho døydde. Boka vart utgjeve  første gong i 1588, og så i år 441  år etter at ho vart skreve kjem boka i norsk omsetjing ved Olaug Berdal, utgjeve på Efrem forlag. Tidlegare har sjøvbiografien "Boken om mitt liv" vorte omsett til norsk.  Begge bøkene  er sentrale  verk i kristen mystikk.

Teresa av Avila (1515 - 1582) er den store reformator og klostergrunnleggjar i Karmelittordenen, og vegleiar i indre bøn såvel for dei nonnene ho hadde ansvar for på 1500 talet som for dei som også i dag søkjer den indre bønas veg.
"Din indre borgen" vart skreve på få månadar i eit for Teresa svært vanskeleg år, ho var nyleg blitt forhøyrt av inkvisisjonen, ho vart motarbeidd av  ordensgeneralen og Johannes av Korset  hennar medreformator og nære samarbeidspartnar, var  teke til fange og plassert i eincelle anklaga for å vera opprørar av sine motstandarar i ordenen. Ho nevner ikkje noko av dette i boka, Teresa konsentrerar seg om den indre vegen ho har gått. Det var usikkert om "Boken om mitt liv" var gått tapt og Teresas skriftefar påla henne å skriva ein sjølvbiografi på nytt. Resultatet blei dette mesterverket i andelege vegleiing. Boka er skreve til nonnene i ordnenen og er prega av ein uformell og munnleg stil, ho skriv slik ho talar. Dette er heller ikkje ein telogisk sytematisk innføring i temaet, her er fullt med sidesprang og gjentakingar og den raude tråden går på kryss og tvers, men det raude tråden er der heile tida.

Teresa nyttar eit rikt biletspråk både frå naturen og dagleg livet i skriftene sine.Her er sommarfuglar og silkeormar, vinmarker og kjelder, kanskje mest kjent er hennar bileta av indre bøn som ulike måtar å vatna ein hage på .  I "Den indre borgen" er det sjela som ei borg med mange  rom eller bustadar som er den sentrale symbolikken. Vi går innover  frå rom til rom  til ein kjem til den sjuande og siste bustaden. "Vi må ikke betrakte sjelen som noe bortgjemt og begrenset, men som en indre verden hvor det er plass til alle disse herlige boliger som dere har sett, Og det er riktig at det er slik, ettersom det inne i sjelen finnes en bolig for Gud selv."  Vi blir ført gradvis innover, det er ei andeleg reise Gud leiar oss på. Kva skal til for å gå denne vegen?  "O ydmykhet, ydmykhet ! "  skriv Teresa (3.6), framfor alt å bøya seg audmjukt for Guds vilje. Og litt seinare i same kapittel gjentek ho: "Om vi ennå ikke er kommet  dit hen, gjentar jeg: ydmykhet ! Det er selve salven på våre sår. For om vi er sant ydmyke, vil kirurgen - som er Gud - komme og gjøre oss friske, selv om han kan la vente på seg."

Kva sit ein igjen med etter å ha lese heile "Den indre borgen" ?  Den raude tråden går som sagt litt på kryss og tvers men her er så mange gullkorn at ein stadig må fram med blyanten og streka under.  Mykje å ta fram igjen og meditera over. Kanskje er det likevel total inntrykket som er viktigaste, Teresa er så positiv, det nyttar, Gud er alltid viljug til å koma oss i møte.

Teresa var ikkje ein verdsfjern mystikar, tvert imot var ho praktisk og handlekraftig. Det uttrykkjer ho og klart  når ho under den sjuande bustaden skriv: " Tro meg, Marta og Maria må stå sammen når de skal ta imot Herren som sin gjest og beholde han hos seg."  Når ein tekjer på alle klostera ho grunnla tildels med stor mostand er ikkje dette så rart!

Bøna må heller ikkje bli ei tvangstrøye som ein ikkje kan vika av frå når det trengst, Teresa gjer klar beskjed om prioritering stilt overfor andres nød: "Nei, søstre, nei Herren krever gjerninger. Ser du en som er syk og som du kan gi en viss lindring, da skal du glemme hele andakten og vise at du lider med den syke."   Bøn fører til handling og handling inspirerar til å halda fram på den indre vegen !





mandag 25. juni 2018

Tre favorittar

Frå siste nummer av vekeavisa Dag og Tid dette innlegget om tre av mine favoritt poetar:



1.Tomas Tranströmer(1931-2015) Psykologen og poeten som vart tildelt Nobelprisen i litteratur i 2011 skreiv ikkje mykje,det meste kan rommast i ei pocketbok på eit par hundre sider. Men kvantiteten er ikkje viktig når ein let seg gripa av metaforane hans,musikaliteten i språket,det mangetydige.Tranströmer gjev oss ikkje dogmatiske svar på livets gåter,men rikeleg stimulans til undring.

2.George Mackay Brown(1921-96) Han skreiv dramatikk,noveller og essay,men var framom alt poet. Djupt grunnfesta i heimstaden Stromness på Orknøyane skildrar han livet til bønder og fiskarar,men med eit utsyn utover det. Det lokale vert knytt saman med bibelhistoriar,katolsk tradisjon og ikke minst den norrøne kulturen.Mackay Brown favnar alt dette med kjærleik,slik folk på øyane omfavnar han som sin store poet.

3.Kenneth Steven(1968-) Skotsk poet,barnebokforfattar og omsetjar.Han budde mange år i Norge og set om norsk litteratur.«Safirblå isfuglfryd» er eit utval av hans poesi på norsk,tittelen speglar hans sterke naturkjensle.Den skotske landsbygda,naturen og folket der er  grunntemaet, men heile tida med  eit større perspektiv,historia og ikkje minst den keltiske tradisjonen frå Iona og St.Columba.






søndag 24. juni 2018

Michel Aupetit nye erkebiskop i Paris.

Michel Aupetit vart utnemd til erkebiskop av Paris  i desember i fjor og overtok denne viktige posisjonen frå 6. januar i år etter Andre Vingt-Trois.
Michel Aupetit bakgrunn er uvanleg for ein som når ein toppstilling i det kyrkjeleg hiearkiet,
Forfedrene hans var antiklerikale og faren sette aldri sin fot i ei kyrkje. Trua fekk han frå mora som lærte han å be, men han gjekk ikkje på katolsk skule eller deltok i katolsk ungdomsarbeid. Grunnlaget for eit seinare kall var nok likevel lagt i ungdommen , han ønskte å gjera noko for andre og då var medisinstudiet det mest nærliggjande. Michel Aupetit utdanna seg til lege og praktiserte som allmennlege i  Colombes nord for Paris 1979 til 1990. I denne tida vaks nok også hans interesse for medisinsk etiske spørsmål fram, noko han seinare skulle koma til å undervisa  i og delta i den offentlege debatten omkring. Han var ein forkjempar for livet både det ufødde og det skrøpeleg på slutten av livsreisa.

Gradvis vaks eit  kall fram i han, og frå 1990 byrja han på sin andre karriere som førte fram til at han vart ordinert til prest i 1995 44 år gammal. Etter det fungerte han som menighetsprest ulike stadar i Paris området. Han var i utgongspunktet ingen karriere mann, i 2015 uttalte han seg  til Paris Match om sin ambisjon " å bli  landsbyprest istadenfor  landsbylege" (devenir cure de campagne a defaut d` ètre medecin de campagne) Lagnaden , Gud eller hans overordna ville det annleis, i 2013 vart han utnemnd til hjelpebiskop i Paris og året etter til biskop i Nanterre. Han kan ikkje ha gjort ein dårleg jobb for pave Frans utnemde han 7. desember i fjor til det høgste embete i Frankrike, erkebiskop av Paris. Mange utfordingar møter han i eit sekulært Frankrike  med ein etterkvart stor muslimsk minoritet. Han har dei beste forutsetningar  for å takla det, han kjenner Paris regionen frå grasrota både som lege og prest. Han er sterkt engasjert i viktige bioetiske problemstillingar, og han har gode relasjonar til sine viktigaste medarbeidarar i bispedømet, menighetsprestane.  Michel Aupetit blir karakterisert som ein varm og levande person som det ikkje er mogleg å kjeda seg saman med.
Han er utan tvil og ein svært from mann med eit nært forhald til Kristus, og han er ein mann som ber.
I eit intervju seier han:" For meg er det nødvendig å be utan opphald, utan det kunne eg ikkje vore istand til å vera biskop." ( Il med faut prier sans cesses, sans quoi je ne serais pas en etat d`etre eveque)






onsdag 13. juni 2018

Louis og Zelie Martin - Thereses foreldre

Bak i krypten under Basilique Sainte-Therese i Lisieux finn vi eit alter med relikviane til Thereses foreldre Zelie fødd Guerin (1831-1877) og Louise Martin (1823 - 1894). Det er ein plass for meditasjon og bøn, indre stille bøner og dei ein skriv ned og legg igjen på små lappar. I oktober i år blir det ekstra fokus på Thereses foreldre, då kjem deira relikviar saman med Thereses til dei nordiske landa.

Kvifor slik fokus på dette ekteparet frå 1800 talet ?  Dei var rett nok foreldre til ein av moderne tiders  største helgenar, men det  var ikkje difor dei vart heilagkåra  i 2015  som det første katolske ekteparet erklært som helgenar samstundes. Dei har vorte karakterisert som "eit profetisk ektepar" som realiserte ekteskapet som sakramental nåde i sine eigne liv.  Dei var begge prega av djup og inderlege katolsk tru heilt frå unge år, begge tenkte på klosterkall men vart rådd frå dette då dei meldte seg som potensiell munk og nonne. Det var gjennom familielivet og som gode samfunnsborgarar dei skulle realisera sitt kall.

Då dei møttest i godt vaksen alder hadde begge vore yrkesaktive i fleire år og dreiv sine eigne suksessfulle foretak, Louise som urmaker, Zelie med produksjon  av dei såkalla Alencon- kniplingane. Etter kvart var det hennar foretak som gjorde mest av seg, og Louise selde sin forretning for å delta i konas produksjon av kniplingar. Dei var kjent for å vera svært samvitsfulle i sine yrke, og Zelie utmerka seg med stor omsorg for alle sine ansatte.

Louise og Zelie fekk ni barn, den eldste var Marie Louise fødd i 1860, den yngste Therese fødd i 1873. Dei opplevde mykje sorg i det tre av barna døydde som spebarn, ei  jente i tidleg barnealder.
Familielivet var preg av sterk omsorg og kjærleik  overfor dei fem døtrene som alle til slutt valgte klosterlivet. Messe kvar  morgon og felles bøn var naturlege   element i eit familieliv med småborn, og eit travelt yrkesliv. Døtrene vart nok forma av dette, og vart naturleg opne for Guds kall og vilje med liva deira. I 1877 ramma tragedien familien, Zelie vart sjuk av brystkreft. Ho og døtrene drog til Lourdes i vona om at ho skulle verta lækt på Marias forbøn, men ho døydde kort tid etter. Louise stod att som enkemann med eineansvar for  fem døtre mellom 17 og 4 år. Han valde då å flytta frå Alencon til Lisieux der kona hadde slektningar som kunne støtta den hard prøva Martin familien.Dei slo seg ned i huset som fekk navnet Les Buisonnets som eg tidlegare har skreve om. Dermed vart det  Therese av Lisieux og ikkje Therese av Alencon .




                   Relikvieskrinet til Louise og Zelie Martin i krypten i Basilique Sainte-Therese

tirsdag 5. juni 2018

Konrad Mägi - estisk kunstnar i Norge

Musee D`Orsay  er det alltid utbytterikt å gå innom når ein er i Paris, alle dei kjente verka av Gauguin, van Gogh, Monet, Toulus-Lautrec etc , men så dukkar det også opp andre ukjente og spennande utstillingar. Denne gongen "Festival baltique" med kunst og kultur frå dei baltiske landa.
Festivalen vil opna eit vindauga mot kulturen, historia og legendene i Estland, Latvia og  Litauen, tre land i vårt Europa som  frameleis er lite kjent etter å ha vore skilt frå resten i eit halvt hundreår, står det i programmet.

Vi går gjennom ustillinga og så dukkar det brått opp norske motiv. Det er den estiske kunstnaren Konrad Mägi som oppheldt seg i Norge i 1908 - 1910. Mägi var  hovudsakleg landskapsmalar men vi finn og eit fascinerande portrett av ei norsk jente. Han var född i 1878 og døydde i 1925, utdanninga hadde han frå St. Petersburg og Paris. Han hadde sans for landskap og sterke fargar, og var tidleg inspirert av impresjonisme og fauvisme, etter kvart i større grad av ekspresjonismen.

                                                 Portrett av norsk jente.



                                                             Norske  landskap