søndag 4. juli 2021

Tvilaren Thomas

 3.juli feirar vi minnedagen for apostelen Thomas. Han vart tidlegare minna 21. desember  og det er her han er avmerka på primstaven. Etter kalenderrevisjonen i 1969 minnest vi han 3. juli. Vi veit ikkje så mykje om han utover  evangelietekstane og i dei synoptiske evangelia er han berre nemnt i apostellistene. I Johannes evangliet finn vi desto meir om Thomas, han var tilstades då Jesus vekte opp Lasarus men mest kjent er teksten frå Johannesevangeliet  20. kapittel der Thomas tviler på oppstoda men møte med Jesus overtyder han. Tvilaren Thomas er det nok mange som kjenner seg att i , vi trur meir eller mindre sterkt men tvilar kanskje vel så mykje. Vi har ikkje noko prov i form av eit møte med den lekamleg oppstandne Jesus og vil nok heller ikkje få det. Med unntak av visjonere som den heilage Birgitta av Vadstena, høyrer vi alle  til dei som må tru utan så sjå . Men vi høyrer til ei kyrkje, eit fellesskap  som støttar oss i denne trua. Ja vi tvilar og trua kan kjennest svak og nesten fråverande, då kan vi lita på at det er millionar andre som trur desto sterkare og som ber for dei som vaklar i trua.

Tomas, ein av dei tolv, han som vart kalla Tvillingen, var ikkje saman med dei andre læresveinane då Jesus kom. 25 «Vi har sett Herren!» sa dei til han. Men han svara: «Det trur eg ikkje før eg får sjå naglemerket i hendene hans og leggja fingeren i det og stikka handa i sida hans.»
 
Åtte dagar etter var læresveinane hans igjen samla, og Tomas var med dei. Då kom Jesus, sjølv om dørene var stengde. Han stod midt imellom dei og sa: «Fred vere med dykk.» Så seier han til Tomas: «Kom med fingeren din, sjå her er hendene mine. Kom med handa di og stikk henne i sida mi. Og ver ikkje vantru, men truande!» «Min Herre og min Gud!» sa Tomas. Jesus seier til han: «Fordi du har sett meg, trur du. Sæle dei som ikkje ser, og endå trur.»

Det er ikkje historiske kjelder som gjev opplysningar om Thomas utover det som står i Johannesevangeliet, men i flg. ein dominerande tradisjon skal han ha reist som misjonær til India og forkynt evangeliet der. Dei thomaskristne på Malabarkysten i Kerala i  India fører tradisjonen sin tilbake til rundt år 50 då Thomas skal ha kome til India. 1900 års jubileet vart høgtida i 1952. Dei var ukjente inntil 700 talet då dei kom i kontakt med Den assyriske kyrkja og vart lagt inn under den. På 1500 talet kom jesuittiske misjonærar til Kerala og dei thomaskristne vart lagt inn under Den katolske kyrkja. Seinare har dei vorte splitta i ei rekkje ulike retningar der  den katolske Syro-malabariske kyrkja er den største med omlag 4 millionar medlemmer. Dei føl kaldeisk liturgi og nyttar syrisk eller malayalam som liturgisk språk.








2013 Aylesford i Kent. Mitt møte med dei syro-malabariske katolikkane og deira fargerike og høglytte feiring av ein lokal helgen.


fredag 2. juli 2021

Kolbein Falkeid til minne

 Poeten Kolbein Falkeid døydde 27. juni døydde 27. juni 87 år gammal.  Herborg Kråkevik skriv i eit minneord i Dag og Tid : "Min kjære ven Kolbein Falkeid  døydde denne veka", og kanskje er vi mange som  kjenner det slik, ein kjær ven som gav oss så mykje gjennom dikta sine. Sjølv om han no er borte etterlet han seg så mykje å gleda seg over.

Kolbein Falkeid nådde langt ut med dikta sine, lengre enn dei fleste poetar,  kan hende med unntak av Hans Børli, Olav H. hauge og Rolf Jacobsen. Hans samarbeid med visegruppa Vamp var nok viktig i denne samanheng, men kanskje framfor alt det at han skreiv gode dikt som folk flest kunne kjenna seg igjen i. Han skreiv om livet og ikkje minst døden, han skriv om barn og barnebarn, om glede og den djupaste sorga ein kan oppleva, tapet av eit kjært barn. Mange opplevde nok at han sette ord på deira kjensler.

No har han også klart det han han skriv om i diktet til sin døde vener: "Det klarte det" (frå Vind,Eple)

Venner dør.

Som stearinlys

ennå med flammene troskyldig

fulle av fremtid

gripes de mellom fuktige

tommel- og pekefingre.


Og til slutt i diktet:

De klarte det

selv om de knapt var fromme

som stjernebilder.

Det ble ikke tid

til spørsmål om mot eller feighet.

Uansett

klarte de det.

Kanskje er det heller ikkje det verste å vera den første eller den neste som legg ut på denne siste reisa, men den siste som hans skriv om i diktet "Den første" om Eva som er den første som døyr i "flokken av fint sammensydd gammelt vennskap"

Det verste

er ikke å være nestemann ut på reisen din,

men heller ikke den andre

men den siste.

Og måtte snakke med seg selv

på et nedsnødd

vinterspråk.


I 1989 kom diktsamlinga "En annen sol"  der temaet var dotteras tidlege og tragiske dødsfall. Boka gjorde han for alvor til ein av våre meste avhaldne lyrikarar.

Latteren din må være et sted.

Lyd går ikke så fort. Langt borte

er den blå, nesten umerkelige godversdønninger.

Så hvis jeg skyndte meg,

kunne jeg kanskje finne en fjern strand.

sette meg i solskinnet der

og ta imot dem.


Lyset i øynene dine

er også et sted. Lys

er alltid underveis. Selv fra slukte stjerner

vedblir lyset å stupe gjennom uendelige rom.

Jeg misunner alt som er vårdag om tusen år

plirer mot smilet ditt


Denne store sorga  ligg under mykje av det han skreiv seinare og i den siste diktsamlinga han fekk ferdig "Øyet og virkeligheten " frå 2014 kjem  det fram i diktet "Fotografiet"

Jeg har hengt det slik at jeg ikke kunne unngå

å se det. En bør

som bare blir tyngre for hvert år,

nesten ikke til å bære nå

i de siste motbakkene mine. Jeg har

hengt det akkurat der for ikke å glemme

den siden av meg selv

som jeg ldri  kan gå utenom. Litt

svovel på øyelinsene som skal svi og svi,

etse uopphørlig.

Jeg har villet det slik.


No er han kome over "de siste motbakkene"  og "Det er ikke så farlig lenger":


Det er ikke så farlig lenger.

Ingenting er så farlig lenger, for meg i det minste.

Klart det ikke er så farlig lenger.

Jeg er åtti år og naturligvis

er det ikke så farlig lenger.

Jeg skrev en gang om en gravstein i Rosendal,

om en pike som fullførte livet på åtte dager

bedre enn mange fullfører den på åtti år.

Så hva er det jeg sutrer for.


I "En annen sol" er det eit lengre dikt med tittelen "Innsikter". Her finn eg ei line som høver som avslutning:

"  slik vet menneskene det vesentligste: At vidder omgir tilværelsens ugjennomsiktige vegger."

No er poeten  gått gjennom desse veggane og ut på dei store viddene, vi skal enno ei kort stund halda oss innandørs verna av skjøre  veggar, men vi kan lesa poesi som stundevis gjev eit lite glimt ut på dei uendelege viddene.





søndag 20. juni 2021

Poetica: pinsemorgon

 

Pinsemorgon

Pinsemorgon maigrøn og solgylt

fylt av sanseminne

med streif av hugnad

den siste brekka

opp til gudshuset mellom fjella

sju hundre år med lukta av hegg

og grøne enger

med sprelske nyfødde lam.

Slik kunne ein minnast noko anna ?

Klåre gjennomsiktige haustdagar

vinternetter med mjølkevegen

som eit kjent spor i mørkre

lengten til ein annan kjærleik ?

Men nei det stakk djupare

fastbunde i nevron om du vil

uløyseleg knytt saman

brått vekt opp av svevnen

til eit undrande medvit

men berre eit kort sekund.

To gonger lever den

som kan nyte si fortid

sa dei gamle romarane

og så sterkt ønskjer vi

at dei ikkje tok feil.

 

 




Les Buissonnets

 Innlegg på fransk facebook side om Thérèse og  barndomsheimen Les Buissonnets:

Les Buissonnets, la maison de la  famille Martin après la mort de  Zélie. C`est aussi la maison d`enfance de Sainte Thérèse. Les Buissonets est entourée d`un jardin très beaux, ou on trouvés  une statue de Thérèse et son père Louis. Thérèse a demandé  son père permission d`entre au Carmel à l`age 15 ans.

Elle a écrit:” À travers mes larmes je lui confiai mon désir d`entrer au Carmel, alors ses larmes vinrent se mêler aux miennes, mais il ne dit pas un mot pour me détourner de ma vocation, se contentant simplement de me faire remarquer que j`étais encore bien jeune pour prendre une détermination aussi grave”.

Et plus tard les paroles très émouvant: ”Ce dont je me souviens parfaitement ce fut de l`action symbolique que mon Roi chéri accomplit sans le savoir. S`approchant d`un mur peu élevé, il me montra de petites fleurs blanches semblables à des lys en miniature et prenant une de ces fleurs, il me la donna, m`expliquant avec quel soin le Bon Dieu l`avait fait naître et l`avait conservée jusque` à ce jour; en l` entendant parler, je croyais écouter mon histoire tant il y avait de ressemblance entre ce que Jésus avait fait pour la petite fleur et la petite Thérèse....

Les Buissonnets

Notre visit à Lisieux mai 2018

 

Vi vitja Lisieux i mai 2018 og var naturlegvis også i Les Buissonnets som er gjort om til eit museum/ minnesmerke over Den heilage  Thérèse og  hennar familie. Rundt det sjarmerande huset er det ein vakker hage der vi finn ei statue av Thérèse og faren Louis.Thérèse  spør faren om lov til å tre inn i Karmel sjølv om ho berre er 15 år gammal.

Ho skriv om dette: " Gjennom tårene betrodde jeg ham mitt ønske om å tre inn i Karmel. Hans tårer blandet seg med mine, men ikke med et ord forsøkte han å avlede meg fra kallet, han nøyde seg ganske enkelt med å bemerke at jeg ennå var for ung til å ta en så alvorlig avgjørelse. "

Og litt seinare desse rørande orda: Det jeg derimot husker til fullkommenhet, det er den symbolske handlingen som min kjære konge utførte uten å vite det. Han gikk bort til den lave muren og viste meg noen små, hvite blomster som så ut som liljer i miniatyr. Han plukket en av dem, gav den til meg og forklarte hvor omsorgsfullt Gud hadde latt den bli født og hvordan han hadde beskyttet den til denne dag. Da jeg hørte han tale slik, tenkte jeg at det var som om jeg hørte min egen historie, for det var så mange likheter mellom det Jesus hadde gjort for den  lille blomsten og for den lille Thérèse  .








onsdag 9. juni 2021

Boken om mitt liv

 Eg les den norske omsetjinga av Teresa av Avilas sjølvbiografi "Boken om mittliv" som kom for snart 20 år sidan fint omsett av Olaug Berdal. Til no har eg klart meg  med karmels svenske omsetjing, men fint å lesa denne viktige boka i norsk språkdrakt. Eit kapittel om gangen for å fordøya stoffet, eg forstår ikkje heilt korleis Edith Stein las igjennom heile boka i løpet av ei natt og deretter uttrykte at dette er sanninga !Det siste hadde ho nok rette i.!

Teresa skriv i ein munnleg stil, spontant slik ho sikkert tala til sine medsøstre, det blir mange ord og gjentakingar, men så finn ein gullkorna innimellom slik som det mest kjende sitatet som har blitt ståande som ein definisjon på kontemplatuv bønn:

"... for efter mitt skjønn er den indre bønn intet annet enn det å omgåes i vennskap og tale ofte og lenge i ensomhet men den som vi vet elsker oss."

Eg kjenner meg også igjen i hennar problem med å  ta fantasien til hjelpe for å oppnå indre samling:

"Jeg var så lite flink til å forestille meg tingene med min forstand at hvisjeg ikke kunne se dem med mine øyne, så kom ikke fantasien meg til hjelp, slik den gjør for andre som kan danne seg bilder som hjelper dem til indre samling."

Så kan ein kanskje ta ei bok til hjelp eller  bilete frå naturen:

"For dem som går denne  veien, er det godt å ha en bok til hjelp for hurtig å kunne oppnå indre samling. For meg var det også nyttig å betrakte markene, vannet eller blomstene."

Og så han ein sjølvsagt den kjente allegorien om dei fire måtar å vatne ein hage på (kjem tilbake til det) Tersa skreiv boka i 1562 på oppdrag av  pater Garcia de Toledo. Manuskriftet låg lenge hos inkvisisjon, som ikkje hadde innvendingar, og kom først ut i 1588 og vart snart svært populær. Men Teresas mesterverk er utan tvil "Den indre borgen" som ho skriev i 1577  på slutten av livet. Boka kom på norsk i 2018, også omsett av Olaug Berdal.




torsdag 3. juni 2021

Sainte Thérèse et Notre-Dame des Victoires.

 Mitt innlegg på ei fransk facebook side om Therese av Lisieux. Notre-Dame des Victoires ligg i andre arrondissement i Paris, eg har tidlegare skreve om då eg vitja kyrkja i september 2019. Det gjorde sterkt inntrykk på meg, ikkje minst då eg erfarte kor  viktig denne kyrkja hadde vore for Martin familien. Louise, far til Therese kjente denne kyrkja frå den tida han utdanna seg til urmaker. Mora Zelie kjente også til Notre-Dame des vVctoires, og det er fleire brev der ho skriv til broren som studerar medisin i Paris og ber om at må tenna lys for henne  og døtrene i denne kyrkja.

Therese kom til Paris saman med faren og søstera Celine 4. november 1887 på veg til Roma. Faren viste dei rundt i byen, og Therese skriv at av alle dei underverk faren viste dei, var det Notre-Dame des Victoires som gjorde største inntrykk. Therese knyter dette til den smilande jomfru Maria som  ho såg då ho vart mirakuløst lækt av alvorleg sjukdom i mai 1883. Therese var overtydd om at ho vart frisk på Marias forbøn.

Eg avsluttar med at då nevna at då Thereses foreldre vart heilagkåra 18. oktober 2015, opplevde eg det som at Thereses ord " Den gode Gud har gjeve meg ei mor og ein far meir verdige til himmelen enn til jorda" vart oppfylte !


Sainte Thérèse et Notre-Dame des Victoires.

Pendant ma derniere visit à Paris septembre 2019 (avant le pandemie!) j`ai decouvert le basilique Notre-Dame des Victoires, est  J`ai retourné plusieurs fois pour prier!

Notre-Dame des Victoires est un basilique située au place des Petits-Pères dans le 2ᵉ arondissement de Paris. Une chapelle consacrée 2012 est dediée au parents de Sainte Thérèse les Saints Louis et Zélie. Le couple sont canonisée le dimanche 18. octobre 2015.

Au mois novembre 1887 Thérèse avec son père Louis et sa grande soeur Céline, a participé  au pelerinage à Rome , organisé par les diocèses de Coutances et de Bayeux. Pour Thérèse ce pèlerinage a aussi un autre but, demander au Pape lors  de l`audience, une permission d`entrer au Carmel à 15 ans. Ils sont arrivé à Paris le. 4. novembre , trois jour avant  que le pèlerinage a commencé.  Ces trois jours Louis a montré les merveilles de Paris à Thérèse et Céline. Il etait joyeux mais un peu fatigué de faire plaisir a ses deux filles tout le jour. Le 4. novembre ils  ont aussi visité  le basilique Notre-Dame des Victoires, que Louis Martin a faites connaissance de pendant ses etudes d`horlogerie dans les années 1848. Pour Thérèse c`etait  le plus  mémorable evénement de leur sejour à Paris. Elle a ecrit:

«Arrivés à Paris, papa nous en fit visiter tous les merveilles. Pour moi je n`en  trouvai qu`une seule qui me ravit, cette merveille fut: Notre-Dame des Victoires.»

Thérèse était convaincue  que c`était la Sainte Vierge qui « m`a fait sentir que c`était  vraiment elle qui m`avait souri et m`avait guérie.» Elle parle de sa maladie et guérisson miraculeuse mai 1883.

«Il fallait un miracle et ce fut Notre-Dame des Victoires qui le fit.»

Louis Martin a un grand confiance a Notre-Dame des Victoires et pendant la maldie de Thérèse il a ecrit à Paris de faire dire des messe à Notre-Dame des Victoires pour qu`elle guérisse une pauvre petit fille.

La mère de Thérèse Zélie qui est mort quand Thérèse n`avait que quatre ans, avait aussi un grand amour et confiance à Notre-Dame des Victoires. Les lettres de Zélie en l`année 1863-65 adressées à son frère, Isidore Guérin, qui faisait à Paris ses études de médecine, nous montrent cet amour et confiance. Ici est un extraits de sa correspondence:

« Si tu pouvais mettre un cierge pour moi à Notre-Dame des Victoires, vendredi prochain, jour de L`Immaculée Conception, tu m`obligerais beaucoup; je fais une neuvaine pour que mes deux petites filles, Léonie et Hélène, guerissent. Je t`en prie, ne me refuse pas cela! Essaie de trouver un moment dans la journée. Mai non, tu ne voudras pas, tu regardes cela comme rien; si tu savais comme c`est un jour mémorable pour moi que le 8 decembre! J`ai obtenu deux fois de grandes grâces ce jour là. J`espère que tu feras ce que je desire.”

18. octobre 2015, le jour de la canonisation de Louis est Zélie, j`avais l` expérience que c`est une                        réalisation de les mots de Thérèse : «Le bon Dieu m`a donné un père et une mère  plus dignes du Ciel que de la Terre.»

 



onsdag 19. mai 2021

Kvifor er mitt sinn så samansett

 Eg har tidlegare (2011 og 2016) skreve om den engelske poeten og presten John Donne som levde frå 1572 til 1631. Han er mest kjend for setningen "No man is an island", henta frå hans 17. Meditasjon som er ein prosatekst. Det er som poet han går inn som ein av dei store ikkje berre i engelsk språkleg litteratur, men og i verdslitteraturen. Sjølv om han  levde for 400 år sidan er han overraskande moderne. i sin poetiske tematikk. Vi blir gripne av kjærleiksdiktet "The Good Morrow" til kona Ann, og i sørgediktet " Since she whom I loved hath paid her last debt"  som  han skreiv etter ho var død bare 32 år gammal.

I diktet " Oh, to vex me, contraries meet in one" kan det moderne mennesket kjenna seg igjen.  Vi er samansett, vinglar frå det eine til det andre, kan ikkje heilt avgjera kva vi vil. Det handlar og om vår svake natur, vi sydar, angar og gjer bot men syndara så igjen. Her i  Åsmund Bjørnstads omsetjing:

Å,kvifor er mitt sinn så samansett -

Å, kvifor er mitt sinn så samansett -

mi vingling avlar, på unaturleg vis,

ein usvikeleg vane, at kjem eg i skvis,

då svik eg tru som truskap - det går lett.

Så gjer eg bot, og gløymer like greitt'

som i profane forhold og forlis;

i gåtefulle hugkast, eld, så is,

no alt, så inkje;innstendig, så eitt feitt.

Den himmelen eg knapt våga sjå i går,

får smeik i fagre ordlag i dag:

I morgon skjelv eg for hans domarstav.

For mine fromme rier kjem og går

som feberfantasier, men mest trygt

har eg det dagar då eg frys av frykt.








torsdag 13. mai 2021

Kristi Himmelfart

 I dag torsdag 13.mai feirar vi at Jesus  steig opp til himmelen framfor læresveinane på Oljeberget slik det er skildra i byrjinga av Apostelgjerningane. Ikkje så lett å forstå teologisk, men Augustin kan hjelpa oss litt på veg:

" Han forlot ikke himmelen da han steg ned til oss, han forlot ikke oss da han igjen steg opp til himmelen. For han vitner selv om at han var der, samtidig som han var her, ved å si:" Ingen har steget opp til himmelen, unntagen han som er steget ned fra himmelen, Menneskesønnen, han som er i himmelen." Dette sier han på grunn av den enhet som finnes mellom oss og ham, for han er vårt hode og vi er hans legeme. Dette er ikke mulig for noen annen enn ham, fordi vi er ham i kraft av det som gjør at han er Menneskesønnen på grunn av oss, og fordi vi er Guds sønner på grunn av ham. Apostelen sier det slik: "Likesom legemet er ett, selv om det har mange lemmer, og alle legemets lemmer, selv om de er mange, er ett legeme , slik er det også med Kristus." Han sier ikke at  Kristus er slik i seg selv, nei, han sier at Kristus forholder seg slik til sitt legeme.

Han steg ned fra himmelen av miskunnhet, og ingen er steget opp unntagen han, etter at han gjorde det slik at også vi er i ham, av nåde. Slik har det seg at ingen uten Kristus er steget ned, og heller ikke er noen annen steget opp enn Kristus. Ikke slik å forstå at den verdighet som tilkommer hodet, blir spredt rundt i legemet,men slik at det legeme umulig kan adskilles fra hodet."

Fin messe i St. Ansgar i dag, og pater David peika og på to andre viktige hendingar denne dagen, hendingar som heng nøye saman. 13. mai 1981 kjørte pave Johannes Paul over Petersplassen i sin jeep, 30.000 menneske helsa han entusiastisk då det brått vart avfyrt 4 skot. Det var den 23 årige tyrkaren Mehmet Ali Agca som prøvde å ta livet av paven. Pave Johannes Paul vart alvorleg såra men overlevde, og var tilbake i sin lelighet i Vatikanet i byrjinga av juni. At det gjekk så bra oppfatta han ikkje som tilfeldig, dagen det skjedde 13. mai er minnedagen for Vår Frue av Fatima. Den vesle portugisiske byen Fatima eit stykke nord for Lisboa var i mai 1917 åstad for ein av dei meste kjente openeberringane til Jomfru Maria i forige hundreår. Denne dagen var dei tre små barna, Jacinta, Lucia og Francisco , ute og passa på familien saueflokk då brått ei kvinne viste seg for dei i eit strålande lys.  Lucia fortel: "Hun var kledd helt i hvitt, mer skinnende enn solen ogdet strålte et lys ut av henne, mer skinnende enn et krystallglass fylt av det klareste vann og gjennomlyst av de sterkeste solstråler. Hun sa: "Vær ikke redde. Jeg gjør dere ikke noe vondt."  " Hvor er Fruen fra ?" spurte jeg. " Jeg er fra Himmelen."  "Og hav er det Fruen vil meg?"  " Jeg er kommet for å be dere komme hit seks måneder etter hverandre, på den 13. til samme tid. Deretter kommer jeg til å fortelle hvem jeg er og hva jeg ønsker."

Pave Johannes Paul som alltid hadde vore nært knytta til Jomfru Maria, hans valgspråk var "Totus Tuus - Heilt din",var overtydd om at han hadde overlevd attentatet på grunn av Marias forbøn. Året etter drog han på pilegrimsferd til Fatima for å visa takksemd!

,

,

                           Katedralen med plassen framom. Fatima 2014.

søndag 2. mai 2021

Den heilage Josef handverkaren

 1.mai er minnedag for Den heilage  Josef handverkaren. Dette er ein relativt ny minnedag, proklamert av pave Pius XII i 1955. Intensjonen var nok å få ein religiøs motvekt til  kommunismens feiring denne dagen. Tidlegare hadde Josef vorte markert i fastetida. Ein kultus omkring Marias ektemann og Jesu fosterfar vaks fram på 400 talet og han vart utover Mellomalderen ein populær helgen. Han er mellom anna  skytshelgen for ei rekkje handverk, for familiar og ektefeller og for døyandre. I 1870 vart han av pave Pius IX utnemd  til Vernehelgen for Den universelle kyrkja.

I karmelittordenene har han alltid hatt ein sentral plass, Den heilage Teresa av Avila  gav det første klosteret i den reformerte ordensgreina navn etter han og ho oppfordra sterkt til ein kultus rundt den heilage Josef.

I den heilage familien, Jesus, Maria og Josef er han vel den mest anonyme og ukjente. Det er lite konkret i evangelia om han, men mange apokryfe forteljingar og legendar. Det er hovudsakleg Matteus som skriv om Josef. Han skal ha vore ein mann av Davids ætt. Matteus byrjar med Jesus ættetavle som går frå Abraham til Josef. Så følgjer den sentrale teksten  der Josef blir klar over at Maria er med barn. Han er "ein rettvis mann og ville ikkje føra skam over henne; han sette seg føre å skilja seg frå henne i det stille."  Så følgjer dei snetrale versa der ein engel syner seg for han i draume og erklærar at "barnet som er avla i henne , er av Den heilage Ande." Josef viser seg så som ein modig og lydig mann som gjer det Herresn engel sa til han!


Bøn til den heilage Josef  frå Karmels tradisjon:


"Hellige Josef, vår Far!

Du har aldri sviktet dem

som ber om din hjelp og forbønn.

Som vår hellige mor Teresa

tar vi vår tilflukt til deg.

Du var Frelserens faderlige beskytter her på jorden,

og Han lytter til dine bønner i himmelen.

Gjenom Ham har du makt til å hjelpe oss

og det som synes umulig kan du gjøre mulig.

Vi ber om din faderlige omsorg,

at du skal sørge for oss

og gi oss alt vi trenger. Amen.

Jesus, Maria og Josef!

Vi overgir alt i deres hender."


torsdag 22. april 2021

Menneske bære ditt bilde frem.

 Stein Mehren (1935-2017) er sentral i nyare norsk litteratur . Han debuterte som lyrikar i 1960, og det var primært lyrikar han er kjent som. Men Stein Mehren var også romanforfattar og dramatikar, essayist og samfunnsdebatant, som godt vaksen debuterte han også som biletkunstnar. Stein Mehrens tematikk er mangesidig og ofte på tvers av det som var rådande i hans samtid. Han stod utan tvil i den store europeiske litterære tradisjonen. diktinga hans var inspirert av såvel historie, filosofi, mytologi, religionshistorie og mystikk. I diktsamlinga "Menneske bære ditt bilde frem" frå 1975  kjem den mytologisk tematikk tydelege fram , solvarmen frå mytene og naturen, vår  einsemd og lengting etter det evige . Det er ein tekst eg les om att med ujamne mellomrom, og opplever som ein del av den store visdomstradisjonen!


" Gjennom mytene slår solvarmen mot oss fra slektens dypeste erfaringer. Det er en solvarme som har sitt utspring i naturen, men det er en solvarme som strekker seg lengre enn solen og stjernene, ja  , som i sin lengsel sprenger universets egen gåtefulle grenseløshet. Sommeren, livets sommer, synest bunnløst rundt og i oss. Og dens mørke sødme strømmer inn i våre sanser og lemmer, inn i vår sjel. Vår sjel som inneholder hele naturen, men som selv ikke er natur. Alt som vår sjel inneholder er av verden, men vår sjel, vår ensomhet er større enn verden. I oss lever troen på og lengselen mot udødelighet, ikke som evig kretsløp av tider, men som evighet.

Denne troen på uødelighet, er det lys vår kultur kaster inn i mennskeheten. Vår kultur står og faller på den. Religionene er fulle av sjeleførere til dødsriket. høyreligionenes gudekonger. Frelsesgudene Osiris og Dionysos. Orfeus og mysteriekultun omkring ham. Artemis, Attis, Mithra, Demeter; vi har samlet brokker av mysterier som har villet sprenge døden eller ta brodden av den. Vi har rygget tilbake for Hermods ferd til dødsriket. Vi kjenner Heroer og helter som dro gjennom dødsriket og kom tilbake, Gilgamesh, Herakles, og Thesevs. Men Athene tar tilbake Hesperidenes epler fra Herakles,og Alkestis som han redder fra døden, dør siden. Gilgamesh forble en dødelig. Thesevs beseiret Minotaurus, men dobbeltøksens gåte løser han aldri, og kong Lykomedes i Skyros dreper ham til slutt. Overalt i  religionene finner vi forskjellige former for oppstandelse via gjenfødelsen. Men de blir som mysteriene, lukkede og labyrintiske i sine forsøk på å sprenge dødens porter. Før ham, han som gav oss det evige liv, var dødsriket et skyggerike. Og det kastet sin kalde skygge innover antikken.

I vår frigjøringsbevisste tid har vi satt friheten opp mot dødens kontrapunkt og motsetning, frihet definert som rettigheter. Men frihetens  virkelige vesen er erkjennelsen av en handlings konsekvenser - stilt overfor dødens realitet ! Det er ikke rettighetene - men, vår mulighet til å erkjenne valget mellom godt og ondt, som røper vår grad av frihet. Det er over denne avgrunn vår lengsel strekker seg etter evig liv. Erkjennelsen av at vårt stykke evighet er noe vi kan øde på veien mot døden. Øde gjennom å øde andres. Skades gjennom å skade andre. Vår udødelige sjel, er det ikke det i oss som nekter å ta døden opp i seg. Det som bare blir mer levende fordi det vet det skal død. Det som skal dø og derfor vil leve. Å erkjenne dødens realitet og bli mer levende av det: Menneske bære ditt bilde frem."





mandag 19. april 2021

Norges første kvinnelege....

Dag og Tid 09. april:

Tre favorittar.

Norges første kvinnelege ………

1.Lækjar: Maria Spångberg (1865 – 1942) tok som første kvinne medisinsk embetseksamen i Norge i 1893. Norge var seint ute med å gje kvinner rett til høgare utdanning, likevel møtte ho stor motstand både frå mannlege kollegaer og professorar ved Det medisinske fakultetet i Kristiania. Marie Spångberg måtte reisa til Tyskland for vidareutdanning i fødselshjelp og kvinnesjukdomar.  Ho dreiv eigen praksis i Kristiania frå 1895, men som mange kvinner på hennar tid opplevde ho at mannens karriere, han var forskar og augnelækjar, vart prioritert.

2 Professor: Kristine Bonnevie ( 1872 – 1948) vart i 1912 utnemd til Norges første kvinnelege professor, ei stilling ho hadde fram til 1937. Ho var biolog, og tok doktorgraden på ei avhandling om kimceller i 1906. Ho var aktiv som forskar innan cellebiologi, fosterutvikling og ikkje minst genetikk  heile livet. Ved sida av sin akademiske karriere arbeidde ho for kvinners rettar og var politisk aktiv i Frisinnede Venstre. Ho sat i Kristiania bystyre og var vararepresentant til Stortinget.

3. Stortingsrepresentant: Anna Rogstad ( 1854 – 1938) møtte som første kvinne på Stortinget i 1911, ho var representant for Frisinnede Venstre i valgsamarbeid med Høgre. Anna Rogstad var utdanna lærar, og var heile livet samfunnsengasjert. Ho var med på å stifta Norsk kvinnesaksforening i 1884, og var sentral i arbeidet for kvinneleg stemmerett. Som stortingspolitikar var ho engasjert i så vel forsvar og utdanning som kultur- og likestillingsspørsmål.





 

 

 

 


onsdag 14. april 2021

Årringar

 

Årringar

Alle vintrar

lik alle somrar

høyr, regn og vind

sjå snø, sjå sol

med himmelvendt krune

denne felte kjempa

i  djupet jordfesta røter

fingeren tel årringar

og ber ei bøn for tida

denne krumma dimensjonen

bøygd i fastfrosne former

avslutta dagar  festa i levande masse

historia innvevd i molekyl

bundne i jamne rekkjer

kodar fingeren prøver å tyda

utan å lukkast

men minnast songen

ei skir susing i kruna

og lyden av barneføter

i fara til han som sette ned treet

dei lågmælte spørsmåla

når fingeren rører den inste ringen

røysta hans og svaret

gjeve for lenge sidan.




mandag 5. april 2021

Påsketida

 Etter feringa av påskemysteriet er vi inne i påsketida. Slik som fastetida er ei førebuing til påskehøgtida kan påsketida vera ei tid for ettertanke og refleksjon over det vi har fokusert på desse dagane, kanskje og for lesning både av dei bibelske skriftene og annan litteratur som gjev innsikt og hjelper oss på vegen vidare. For sjølv om dette  sprenger fornuftas grenser, kan det vera nyttig og tjenleg å gå til dei som har større tygde både fagleg og andeleg . Ein kan til dømes gå til pave Benedikts tre bøker om "Jesus fra Nasaret" som kom på norsk i 2011, og gledeleg nok har fått lesarar også langt utover Den katolske kyrkja.  I dag er det naturleg å gripa til  den siste delen med undertittel "Fra inntoget i Jerusalem til oppstandelsen",og ta til med å lesa det siste kapittelet "Jesu oppstandelse fra de døde."

Pave Benedikt  poengterar  alt i innleiinga at kristentrua står og fell med  vitnemålet om oppstoda:

"Men er ikke Kristus stått opp, da er vårt budskap tomt, og deres tro er også tom. Da står vi som falske vitner om Gud. For da har vi vitnet imot Gud når vi sier at han har oppreist Kristus" ( 1 Kor 15,14). Med disse ordene  gjør Paulus det drastisk tydelig hvilken betydning troen på Jesu Kristi oppstandelse har for det kristne budskapet som helhet: Det er dets grunnlag. Kristentroen står og faller med sannheten i vitnesbyrdet om at Kristus er stått opp fra de døde."

Og vidare:" I vår søken etter å forstå Jesu skikkelse, er oppstandelsen det avgjørende punkt. Om Jesus var eller om han også er, avhenger av oppstandelsen. Ved å si ja eller nei til dette spørsmålet, tar vi ikke stilling til en hendelse blant andre, men til Jesu skikkelse som sådan."

Oppstoda er ei historisk hending men ei hending som sprenger såvel historiens rom som fornuftas grenser, pave Bendikt nyttar ein naturvitskapeleg analogi som eg synest passar godt: " et radikalt mutasjonssprang, hvor en ny dimensjon av livet stiger frem, en ny dimensjon ved den menneskelige eksistens."  I filosofisk terminologi: " et ontologisk sprang som berører vår væren som sådan, det ble åpnet en dimensjon som angår oss alle og som har gitt oss alle et nytt livsrom, et rom for væren med Gud."

Jesu oppstode  fører ut over historien, og bryt med historiens rammer, "men den etterlater seg spor i historien. Derfor kan den bekreftes av vitner som en hendelse av helt ny karakter."  Dette gjer han  grundig greie for i underpunkta om  " Bekjennelsestradisjonen " og "Fortellertradisjonen" som to ulike typer vitnemål om oppstoda.

Avslutningsvis stiller pave Benedikt spørsmålet frå Joh 14,22 der Judas Taddeus spør Jesus: " Herre, hvorfor skal du åpenbare deg for oss og ikke for verden ?"

"Det hører til Guds mysterium at han handler i det stille. At han bare gradvis bygger sin historie i menneskehetens store historie................. Og likevel - er ikke dette nettopp den guddommelige måte å handle på ? Ikke overvinne med ytre makt, men gi frihet, gi og vekke kjærlighet."

Med dette  som utgongspunktet som alt kviler på blir det meiningsfullt å gå tilbake og lesa resten av pave Benedikts innføring i Jesu liv og bodskap!






søndag 28. mars 2021

Kyrkjas bøn

 Frå Edith Stein  (1891-1942) "Das Gebet der Kirche". Om "subjektiv" og "objektiv bön", og den indre böna som  er "detta flödet som är hennes innersta liv."

"Därför går det inte att sätta den indre bönen, som i sin  egenskap av "subjektiv" fromhet är fri från alla traditionella former, i motsats til liturgin i dess egenskap av Kyrkans "objektiva" bön. Varje äkta bön är Kyrkans bön: genom varje äkta bön händer det något i Kyrkan, och det är Kyrkan själv, som ber där, ty det är den i henne levande Helige Ande, som i varje enskild själ " ber för oss med outsägliga sucker" (Rom (:26.  Det är just detta, som er äkta bön: ty "ingen kan säga "Herre Jesus" annat än i den Helige Ande (1 or 12:3). Vad annat kan Kyrkans bön vara än den självöverlåtelse, som de som älskar högt gör åt den Gud, som år kärlek?"



torsdag 25. mars 2021

Maria bodskapsdag

 Vi feirar  høgtidsdagen til minne om inkarnasjonen og Marias ja til  engelen Gabriel. Heller ikkje i år får dagen feiras pga. coronasmitte. Dagen blir og kalla "Herrens bebudelse"  - "Annuntio Domini" , og har nok ikkje fått den merksemd som dagen fortener. "Herrens bebudelse " burde feirast like sterkt  som "Herrens fødsel" !

Wilfrid Stinissen skriv om  korleis "Marias bebudelse" og viser til Den treeinige Gud. Det følgjande er henta frå  den vesle boka  " Maria i Bibelen og i vårt liv."

" Det er ved Marias bebudelse at den nye pakten begynner. Den dialog mellom engelen og Maria som Lukas gjengir er uten tvil den viktigste dialog som noensinne har funnet sted. Hele den gamle pakten er en forberedelse til denne samtalen, og den nye pakten er bare blitt mulig  gjennom Marias ja i denne dialogen. Hvem kan fatte at Gud kunne legge et så stort ansvar på et eneste menneske ?

Engelen taler i Guds navn, Maria står for det menneskelige. Egentlig er dette en samtale mellom Gud og mennesket, og et urbilde av enhver samtale mellom himmel og jord. Maria er det store forbildet for ethvert troende menneske. Denne samtalen kan altså lære oss hvordan vi skal før en samtale med Gud.

Når vi leser oppmerksomt igjennom dialogen, ser vi at den består av tre deler. Det er ikke så underlig, ettersom Gud er hovedpartneren i samtalen og Gud er treenig. Hvis vi lytter oppmerksomt til engelen, får vi vite noe om Guds indre liv. De tre guddomelige personene trer frem etter hverandre i dialogens tre faser. Det er første gang Gud taler på denne måten, første gang han så tydelig åpenbarer seg som treening."


Angelusbøna  minner oss spesielt om denne viktige hendinga i Frelseshistoria.

(Forbeder:) Herrens engel bragte Maria det glade budskap.
(Svar:) Og hun unnfanget ved Den hellige ånd.
(Alle:)
Hill deg, Maria, full av nåde,
Herren er med deg,
velsignet er du iblant kvinnene,
og velsignet er ditt livs frukt, Jesus.
Hellige Maria, Guds mor,
be for oss syndere,
nå og i vår dødstime.
Amen.
Se, jeg er Herrens tjenerinne.
Det skje meg etter ditt ord.
Hill deg, Maria...
Og Ordet ble kjød.
Og tok bolig blant oss.
Hill deg, Maria...
Be for oss, Guds hellige mor.
At vi må bli verdige til Kristi løfter.
La oss be:
Vi ber deg, Herre, fyll våre hjerter med din nåde,
så vi som ved engelens budskap har erkjent at Kristus, din Sønn, er blitt menneske,
ved hans lidelse og kors må bli ført til oppstandelsens herlighet.
Ved ham, Kristus, vår Herre.
Amen.




onsdag 17. mars 2021

Edith Stein - Liv og tanke.

 Edith Stein (1891- 1942) og kjent under kloster- og helgennavnet Theresia Benedicta av Korset spenner vidare enn dei fleste på 1900 talet både  i sitt forfattarskap, sin livslagnad og sin innverknad såvel på samtida som på ettertida. Magdalene Thomassen kom i 2014 med boka "Den troende tanke. Studier i Edith Steins forfatterskap" med artiklar om både hennar filosofiske og religiøse tekstar, det er og med ei omsetjing av Edith Steins tekst "Kirkens bønn" frå 1936. Sjølv om ein kjennar hennar historie og ein del  av dei religiøse tekstane gav boka ny innsikt i Edith Steins filosofi. 

Det er tilsynelatande mange sprang i hennar livshistorie og forfatterskap, men kanskje er dett berre i det ytre, kanskje er det ein raud tråd, sjølv ville ho nok sagt at denne raude tråden var ein stadig djupare gudserkjenning. Fødd i ein praktiserande jødisk familie som den yngste av elleve søsken i 1891, men etterkvart mista ho si barnetru og rekna seg som ateist. Ho studerte filosofi under Edmund  Husserl, og  fordjupa seg i den fenomenologiske retninga som han var den fremste eksponenten for. Det førte fram til doktogradsarbeidet  "Om innfølingens problem" frå 1916. Her avtegnar seg to av hennar hovedtema, spørsmålet om det er mogleg å skapa forståing og fellesskap menneska imellom og den menneskelege personens natur. Parallelt med dette byrjar ho i denne tida å nærma seg den gudstrua ho tapte i ungdomen. Dette var ein både intelektuell og eksistensiell prosess,  men personlege relasjonar hadde også stor påverknad, ikkje minst veninna Hedwig Conrad-Martius, sjølv fenomenolog på veg mot ei kristen tru. Det var hos henne ho kom over Teresa av Avilas sjølvbiografi, og etter å ha lest den i eitt strekk  forstod ho "at dette er sanninga". I  1922 vart ho teke opp i Kyrkjas fulle fellesskap, og det inneleia ein periode der ho fordjupar seg i katolsk tru og liv, ikke minst Thomas Aquinas. " Ved å lese den hellige Thomas så jeg for første gang muligheten for å sette viten i Guds tjeneste, som en slags gudstjeneste" skriv ho. Thomas filosofiske realisme tiltalte henne nok meir enn Husserls idealistiske tendensar, der røyndomen  blir gjort avhengig av vår erkjenning og dermed det subjektive.

Vel så sentralt var Edith Steins studium av og etter kvart praktisering av den kristne mystikken  som ho såg som det sentral i Kyrkjas indre liv. Alle liturgi og kristent bøneliv er på ein måte "mystikk i praksis". Teresa av Avila var hennar inngongsport til Kyrkja og blir nok og hennar inspirator vidare, i 1933 tek ho konsekvensen av dette og vert novise i karmelklosteret i Köln.  I 1933 er eit lagnadsår for Tyskland, og som jøde må ho fem år seinare i 1938 flykta til karmelklosteret i Echt i Nederland. Ho forset sitt forfattarskap og er særskilt oppteken av korsmystikken, hennar uavslutta siste verk er "Korsvitenskap", ein analyse av Johannes av Korsets teologi. Nederland viser seg å heller ikkje vera ein tygg tilhaldsstad etter Nazi-Tysklands åtak på landet i 1940. Edith må sjølv bera korset inn i martyriet.

26.juli 1942 vert det lese opp eit hyrdebrev frå landets biskopar i alle katolske kyrkjer i Nederland, det er eit opprop til protest mot  jøde- deportasjonane. Nazistane reagerte med å internera  alle katolske jødar i landet, dei fleste blir etter kort tid  deportert til Auschwitz. Edith og søstera Rosa blir sannsynlegvis sendt rett i gasskammeret 9. august 1942.

I ettertida har det blitt aukande interesse for denne særmerkte kvinna, både som  fenomenolog, teolog , karmelittnonne, mystiker og martyr.  I 1987 vart ho saligkåra, 11. oktober 1998 vart ho heilagkåra og året etter utnemd til skytshelgen for  Europa. Her var nok pave Johannes Paul II, som heile livet hadde ein sterk kjærleik til Karmel, ein sterk pådrivar.



" I det skjulte og i stillhet fullføres gjenløsningens verk. De levende byggestenene som Guds rikes bygges ved, det utvalgte redskapene som byggverket krever, forberedes i hjertenes  stille samtale med Gud. Denne strøm av mystikk som går gjennom alle århundrene, er ikke en forvillet sidegren, avsondret fra Kirkens bønneliv - den er Kirkens innerste liv.



søndag 14. mars 2021

Ein flåte av bøner

 Med jamne mellomrom vender eg tilbake til Charles Peguy (1873-1914). Det er umogleg å setja han i ein bås, forfattar og journalist, sosialist og politisk agitator, nasjonalist og krigshelt, og ikkje minst katolsk mystikar ! Eit par av hans verk er omsett til norsk av Hans Aaraas, "Forhallen til håpets mysterium" og "De uskyldige barns mysterium" ( La Mystere des Saintes Innocents) , begge er lange prosa-lyriske verk med ein mystisk-religiøst tematikk.

Så dukkar det opp ein sjeldan gang ein referanse ( for det er ikkje mange i Norge som les  Charles Peguy?) og eg tek bøkene fram frå bokhylla. I første del av "De uskyldige barns mysterium"  er det ei skildring av bøn, Peguy samanliknar bønene med ein flåte med skip som kryssar havet, Først kjem "Fader Vår","Lik en vakker antikk flåte/ skip med tre åreganger", så følger alle Maria bønene.  " Og bak disse vakre, høye skipene følger Ave-Maria bønnene/uskyldige galeier, jomfruelige skip med to åreganger."

"Og slik er Fadervårenes flåte, solid og mer talløs enn himmelens stjerner. Og bak dem ser jeg en annen flåte. Det er den som ikke kan telles, for det er flåten med de hvite segl, Ave Maria  bønnenes talløse flåte.

Dens skip har to årerader, og den

første raden er

Ave Maria, gratia plena

Og den andre raden er:

Sancta Maria, Mater Dei;

Og alle disse Ave-Maria bønner , alle bønner til Jomfruen,

og den høystemte Salve Regina, er hvite karaveller, ydmykt dekket av sine seil

knapt høyere enn vannflaten;som hvite duer som man kunne ønske å holde i hånden."

Så følger ein tredje flåte, det er alle dei andre bønene som  vi ber i messa, i tidebønene, bordbønene, bønene vi ber ved sakramentsandaktar. Men seier Charles Peguy, det er også ein fjerde flåte.

"Jeg ser den usynlige flåte, alle de bønner som ikke engang er fremført, ordene  som ikke er uttalt.

Men jeg hører dem. De dunkle bevegelser i hjertet. De hemmelige bevegelser mot det gode

som bryter frem uten at de vet det, som fødes og som ubevisst stiger mot meg. "

Det er bønene til alle desse som ikkje kan be, som ikkje kan tru men som ber på ei medviten eller umdeviten lengting mot noko større enn seg sjølv.

Edith Stein (1891-1942), filosof, karmelitt og helgen seier det slik: " Sjela mi, enno uoppdaga, var jord utan vatn, tørstande etter sanningas levande vatn. Eg hadde enno ikkje begynt  å be, men denne lengtinga etter sanninga var i seg sjølv bøn."

"Slik er, sier Gud, de tre talløse flåter.

Og den fjerde.

De tre synlige flåter og den fjerde, som er usynlig.

Disse hemmelige bønnene som har sitt sete i hjertet.

I hjertets skjulte strømmer."

Trass i at dei er usynlige , løynde, ikkje uttalte blir dei teke imot:

"Men jeg tar imot dem, sier Gud, og jeg teller og veier dem.

For jeg er den  skjulte dommer."






torsdag 11. mars 2021

Fastetida

 Den store lyrikaren Arnold Eidslott (1926-2018) har i sin rikhaldige produksjon to dikt med tittelen "Christus Praesens" som høver no i fastetida -  no når vi førebur oss på påskefeiringa.

I.

Det er ikke rom i herberget

De har ikke rom for Ham


Men Hans fot er innefor

Han rører seg i alle hjørner


Han visker i løvet rundt huset

Han kysser usett de små barn


De snubler og Han er steinen

De står og Han er støtten


De nevner Han ikke men Han er

alt i alle og Ærens kongen.


II.

Ikke en lære

men en fødsel


Ikke en etterfølgelse

men innlemmelse


Min del er alt

Hvor er så delene


Her er Alfa

her er Omega






torsdag 4. mars 2021

Taler til undervisning

 Eg les Mester Eckhart (1260-1328), dominikanermunken, teologen ,akademikarane og forfattaren men framfor alt ein from mystiker. Eg har med eit sitat frå hans "Taler til undervisning" som understrekar at det det å ha eit rikt indre liv ikkje fører til at ein vert passiv og verdsfjern snarare tvert imot. Det har mystikk-historien talrike døme på.

" Men sett nå at disse mennesker virkelig har den fulle og hele kjærlighet. Likevel er ikke dette det aller beste. Det blir klart av det følgende: Noen ganger bør man nemlig avstå fra slike henrykte følelser for å kunne gjøre noe bedre for kjærlighetens skyld, iblant  for å utføre en kjærlighetsgjerning der den trengs, enten den nå er av åndelig eller legemlig art. Som jeg allerede har sagt tidligere: Hvis et menneske var i en tilstand av henrykkelse, slik den hellige Paulus var, og han visste om et sykt menneske som trengte å få en liten suppe av ham, så ville jeg anse det for en større kjærlighet om du avsto fra henrykkelsen og tjente han som trenget din hjelp."

(Taler til undervisning kapittel 10)



onsdag 17. februar 2021

Askeonsdag

Memento homo, quia pulvis es

et in pulverum reverteris;

age poenitentiam ut habeas vitam aeternam.

(Husk menneske, at du er støv, og skal vende tilbake til støv,

gjer bot så du kan ha evig liv.)

Slik uttrykte biskopen seg i den tidlege kyrkja når den botferdige var kledd i botsklede og vart overstrødd med aske. Den botferdige måtte angra sine synder , omvenda seg og gjera bot. Skikken med offentleg  kyrkjebot forsvann etterkvart. Skikken med bot symbolisert med sekk og aske kjenner vi alt frå Det gamle testamentet.

Skikken med å motta aske som innleiing til fastetidas førti er blitt praktisert frå Mellomalderen., aske vart strødd på hovudet eller  markert med eit askekors i panna. Dagens liturgi for askeonsdag er frå 1969, men føl i prinsippet  det ein har parktisert i mange hundre år. Utdelinga foregår mellom Ordets liturgi og Eukaristien, følgd av Jesu ord i Markusevangeliet : "Vend om og tru på Evangeliet."

Årets Askeonsdag vil vera prega av coronarestriksjonane, bare eit fåtall kan møte opp til markering av dagen. Kanskje blir også denne sakramentale faste ei slags botsøving. Biskop Bernt seier det slik i sitt bodskap ved innleiing til fastetida: 

"Den sakramentale faste dere har måttet holde ut, er i seg selv så streng at jeg ikke vil pålegge dere eller oppfordre til botsøvelser i tillegg til de almindelige fastebestemmelsene."

" Kan jeg antyde et åndelig program for disse  førti dagene ? Jeg vil oppfodre dere til å be et ekstra Fadervår og Hill deg Maria hver dag. Da inneslutter vi i vår bønn alle de som er døde under pandemien, alle som sørger og er bekymret, de som lider under åndelig og menneskelig ensomhet og de som er avskåret fra sakramentene. Den medisinske vitenskap utretter store ting, men bønnen er det intet som kan erstatte."

For oss i St. Ansgar er det i denne samanheng nærliggande å be for vår tidlegare sokneprest Heinz-Josef Catrein som nyleg døydde av covidinfeksjon.



Sluttbønn til dagens Vesper frå tidebøner i Fastetida:

" Herre, med hellig faste begynner vi den åndelige kamp som forbereder oss til påskehøytiden. La oss finne styrke og hjelp i forsakelsen når vi kjemper mot mørkets makter."




mandag 15. februar 2021

Kvinner i vitskap

 Innlegg i vekeavisa Dag og Tid 12.februar:


Tre favorittar: kvinner i vitskap

                                                                                                                                             Florence Nightingale (1820- 1910))

 Florence Nightingale – «The Lady with the Lamp» - er mest kjent som grunnleggjaren av moderne sjukepleie og sjukepleiarutdanning. Mindre kjent er nok hennar innsats som forskar og ikkje minst statistikar. Under Krimkrigen organiserte ho pleie av dei såra soldatane, men dette gjekk hand i hand med observasjon, analyse og dokumentasjon av helsemessige og hygieniske data. Ho var ein pioner i grafisk framstilling av statistikk  og utvikla fleire metodar(coxcomb). I 1859 vart ho som første kvinne medlem av Royal Statistical Society.

 

1.      Barbara Mc Clintock ( 1902-1992)

Barbara Mc Clintock kom som mange framståande forskarar frå USA, og var gjennom eit langt forskarliv knytt til ulike universitet og forskingsinstitusjonar. Ho var biolog og genetiker og hennar forskingsfelt var maisplantens arvestoff. Ho gjorde grunnleggjande oppdagingar av basale genetiske prinsipp, og sjølv om forskinga hennar lenge vart møtt med skepsis, fekk ho ein velfortent Nobelpris i fysiologi og  medisin i 1983. Ho er den einaste kvinne som har motteke  denne prisen udelt.

 

2.      Liv Hatle ( 1936 -)

Det er få norske kvinner som har sett spor etter seg i dei internasjonale forskingsmiljøa. No pensjonert professor og spesialist i hjartesjukdomar Liv Hatle er ein av dei få. Ho var interessert i ny metodikk og gjennom tett samarbeid med teknologimiljøet i Trondheim utvikla ho frå 1970 talet doppler og ultralydteknikk i kartlegginga av hjartesjukdomar. Miljøet i Trondheim vart under hennar leiing eit av dei fremste i verda på ultralydmetodikk, og legar frå heile verda kom for å bli oppdatert. Siste del av sitt yrkesliv arbeidde ho internasjonalt og var på mange måtar kardiologiens «Grand old Lady».

 

 



lørdag 6. februar 2021

Kirkens tro

"Kirkens tro " av tidlegare biskop John Willem Gran kom ut på St. Olav forlag i 2011. Det er ein gjennomgang av korleis Kyrkjas tru vart  utforma gjennom dei sju første økumeniske konsila. Eg las nok boka for mange år sidan , men vart brått merksam på henne i bokhylla på nytt og byrja med interesse å lesa. John Villem Gran var cisternciensermunken som vart utnemd til biskop i Oslo katolske bispedømme i 1964, ei oppgåve han tok på seg like til 1983. Før dette hadde han også delteke på Det andre Vatikankonsilet, og nok fått med seg ei grunnleggjande interesse for kyrkjemøtas historie. Etter at han vart pensjonist  hadde han høve til å fordjupa seg i kyrkjehistoria og det resulterte i boka "Kirkens tro"  som er ei spennande popularisering av dette tildels kompliserte og tunge stoffet.

Kyrkjehistorie , og særleg den aller eldste historia, følest nok for mange lite relevant for oss i dag. Det er grunnleggjande feil for det vi trur og vedkjnner i kvar søndagsmesse vart utforma alt på 300 talet i konsila i Nikea og Konstantinopel på 300 talet. Det var ein komplisert prosess der avgrensinga mot arianismen stod sentralt. Arius (256 - 336), som hevda at Logos var skapt og ikkje hadde eksistert frå æva, hadde mange tilhengarar. Utforminga av trusvedkjenninga  der det står " født, ikke skapt av samme vesen som Faderen" var sentral for å forstå læra om Treeinigheiten. Det greske omgrepet  "homoouousios" - dvs. vesen eller substans er henta frå filosofien, og mange av fedrene var skeptisk til å nytta omgrep som ikkje hadde sitt grunnlag i dei kristne skriftene. Det var kanskje likevel naudsynt for å oppnå den nødvendige språklege presisjon. Arius vart til slutt dømt som vranglærar, men  læra hans forsvann ikkje med det og har dukka opp i kyrkjehistoria fleire gonger seinare, sist kanskje i Jehovas Vitne si treeinigheitslære.

Konsilet i Nikea i 325 var sentralt for utforminga av Treeinigheitslæra, konsilet i Kalkedon var sentralt i utforminga av kristologien.  Diskusjonen gjekk på Kristi person (prosopon) og hans menneskelege og guddommelege natur ( physein). Avgrensinga var her mot nestorianarane på den eine sida og monofysittane på den andre sida. Kyrkja valde eit mellomstandpunkt der : " Den ene og sanne Kristus er samtidig, uten begrensning, Gud, og uten begrensning mennneske, ikke halvt det ene og halvt det andre, men helt og fullt begge deler."

Når vi les skildringane frå dei ulike kykjemøta er det slåande kor sterkt dei var prega av ulike synspunkt med strid og usemje som følgje, dessutan personlege motsetningar mellom teologar og geistlege med store ego, og ikkje minst politikk i det keisaren i Konstantinopel ofte var sentral i såvel initativ og innkalling til kyrkjemøta som den praktiske gjennomføringa.  Dette hadde neppe gått bra dersom ikkje  Jesu ord i  Johannes evangeliet  14.26  hadde vorte ein realitet:

" Men Talsmannen, Den heilage Ande, som Far skal senda i mitt navn, han skal læra dykk alt og minna dykk på alt det eg har sagt dykk."




 

søndag 31. januar 2021

Jerome Lejeune og menneskeverdet

 Eg hadde ikkje høyrt om Jerome Lejeune før, eller iallfall ikkje merka meg noko ved han. Så fann eg  nyleg på Catholic News Agency at han pave Frans 21. januar i år hadde erklært han som "ærverdig" som eit ledd i saligkåringsprosessen.

Jerome Lejeune vart fødd i ein forstad til Paris i 1926. Etter medisinstudiet starta  han  på ein forskarkarriere ved Centre national de la recherche scientifique, året var 1952. Han viste seg snart som ein dyktig forskar, og i 1958  gjorde han den banebrytande oppdaginga at personar med Downs syndrom har eit ekstra kromosom på kromosompar 21. Det var første gong ein påviste samanheng mellom sjukdom og kromosomfeil. Lejeune heldt fram si forskning på kromosomfeil  mellom  i samband med kreftsjukdom. I 1964 vart han utnemnd til den første professoren i medisinsk genetikk i Paris. 

Han fekk ei rad prisar og utmerkingar for sitt arbeid, men ingen nobelpris. Sjølv meinte han at dette kanskje var avdi han heile livet var ein uredd forsvarar av menneskeverdet og fosterets rett til liv. Han heldt i 1969 ein tale  der han tok til orde mot abort, det var dårleg motteke av mange. Der rauk nobelprisen skal han ha  skreve til kona etter dette. 

Han fekk kontakt med Karol Wojtyla alt før han vart pave Johannes Paul II, dei hadde eit felles engasjement for vern om menneskelivet frå unnfanging til død. Han vart valgt inn i det pavelege vitskapsakademiet i 1974. I 1994 blei han av pave Johannes Paul valgt til leiar av det nyoppretta pavelege livsakademiet, men dessverre døydde han av kreft få månadar seinare. I 2007 vart ein formell saligkåringsprosess sett i gang.

Etter hans død er Jerome Lejeune stiftinga oppretta i 1996. Det er ein ideell organisasjon som arbeider både med forskning på årsaker og behandling av genetiske utviklingsdefektar, tilbyr medisinsk hjelp til  pasientar med Downs syndrom og andre slike sjukdomar, dessutan er eit talerøyr for menneskeverd og vern om livet frå vogge til grav.






tirsdag 26. januar 2021

Heinz-Josef Catrein in memoriam

 Det var nok mange som med sorg tok imot beskjeden om at pater Heinz-Josef Catrein var død av coronavirus-infeksjon 21. januar. Han hadde mange vener i Norge etter sine år som prest i ulike norske byar.

Heinz-Josef Catrein var fødd i byen  Morbach ikkje så langt frå Trier 26.mai 1950. Han gjekk inn i picpusordenen i 1970 , tok sin teologiske utdanning i Nederland og vart  prestevigd i 1977. Etter å ha verka i fleire tyske kyrkjesogn kom han til Trondheim og St. Olav i 1986. Han vart verande i Norge fram til han i 2009 då han vart utnemd til provinsial i den tyske provinsen av picpusordenen. I si tid i Norge var han sokneprest i Trondheil, Ålesund, Lvenager, Molde og den siste perioden fra 2001 til 2009 i St. Ansgar i Kristiansand.I Kristiansand vart det danna ein liten picpus-kommunitet leia av Heinz-Josef, i tillegg til han var det Olav Muller, Arne Kirsebom og Pawl Wiech. Pater Heinz-Josef var framom alt sokneprest,og  det var nok ikkje med lett hjarte han gjekk til ein stilling som hovudsakleg var administrativ. Alle som lærte han å kjenna opplevde pater Heinz-Josef som ein venleg og omsorgsfull prest og ikkje minst ein god sjelesørgar. Barne- og ungdomsarbeidet  var noko han følte eit spesielt engasjement for. Vi er mange som har gode minne om pater Heinz-Josef som gjekk bort så altfor tidleg, ramma av det brutale coronaviruset.


                                             RIP                           


                          Herre, gje han den evige kvila, og la det evige lys skinna for han.

søndag 24. januar 2021

Bodil Biørn og armenerane

 Armenerane er ei folkegruppe som har vorte utsett for forfølging og massedrap opp igjennom historia, ikkje minst i forige hundreår. Det toppa seg i 1915 då då storparten av armenarane som var busette i det osmanske riket vart fordrevet frå sine landsbyar, og ein reknar med at eit par millionar miste livet. Dette har blitt annerkjent som folkemord av ei rekkje europeiske land, men ikkje av den norske regjeringa. Det tyrkiske regime har blitt provosert av alle forsøk på å rekna dette som folkemord og såleis gje armenarane den oppreisning dei har krav på og fortener.

I hovudstaden i dagens armenske republikk  finn vi "The Armenian Genocide Museum", der det er minneplater over to nordmenn. Fritjof Nansen er den eine, mange kjenner nok til hans arbeid gjennom Folkeforbudet for  dei armenske flyktningane. Bilete under viser den andre minneplata som vart sett opp i 2008 over Bodil Biørn (1871-1960) , som gjennom eit langt liv arbeidde for armeneranes sak. At ho vert heidra slik er  både velfortent og forståeleg, armenerane gløymer ikkje sine vener.

Bodil Biørn kom frå ein rik rederfamilie i Kragerø og hadde tenkt seg ein kunstnarleg karriere som sangerinne, men som 25 åring fekk ho eit misjonærkall som endra hennar livsretning fundamentalt. Ho utdanna seg til sjukepleiar, og drog i 1905 til det det osmanske riket for å driva hjelpearbeid mellom armenarane som då heldt til i det som i dag er det austlege Tyrkia. Her bygde ho opp helsestasjonar og barneheimar heilt til ho måtte dra heim i 1917. Ho opplevde det brutale folkemordet på armenerane frå 1915, og det gjorde som rimeleg er eit sterkt inntrykk på henne. Det unike er at Bodil Biørn i tillegg til å driva hjelpearbeid også hadde høve til å dokumentera dette fotografisk. Ei omfattande biletsamling er i dag i Riksarkivet, og er ei svært viktig kjelde for dokumentasjon av overgrepa mot armenarene.

I 1921 reiset Bodil Biørn til den nyoppretta armenske republikken for å driva hjelpearbeid, ho vart kasta ut herifrå av bolsjevikane som ikkje tillet kristne organisasjonar å driva helsearbeid eller barneheimar. Ho let seg ikkje stoppa av det og dreg vidare til Aleppo i Syria der ho driv  barneheimar og gjev helsehjelp til armenarar heiltil ho for godt dreg heim til Norge i 1934. Ho gløymer ikkje armenarane etter dette, heilt til ho døyr som ei gammel dame held ho foredrag, skriv artiklar og står for innsamlingsaksjonar til støtte for det armenske folket.

Bodil Biørn er ei kvinne som gjorde ein innsats for sine medmenneske heilt utanom det vanlege. Ho fortener å bli betre kjent, og det er rett nok skreve både bøker og artiklar om henne dei siste åra. I heimbyen Kragerø er det også sett opp eit minnesmerke.