Hamnet

 Filmen Hamnet regissert av Chloé Zhao går for tida på noske kinoar.Filmen har fått god kritikk og er oscarnominert. Filmen handlar om William Shakespear og kona Agnes Hathaway basert på ein roman av Maggie O’Farrell frå 2020. Filmen og boka er ei dramatisering av relasjonen mellom den store diktaren og kona Agnes ( det ser ut som både Agnes og Anne er brukt)  frå dei først møtest og blir betatt av kvarandre og til dei må ta inn over seg  den botnlause sorga som rammar dei når 11 årige Hamnet døyr.Historisk er det usikkert kva han døydde av, i filmen blir både han og tvillingsøstera Judith ramma av byllepest, ho overlever, han døyr ein smertefull død i armane til mora. Sorga er tilsynelatande uoverkommeleg særleg for Agnes. William arbeider med skodespelet som vi kjenner som Hamlet ( Hamnet og Hamlet er tilsvarande navn). Slutten av filmen skildrar korleis sorga kan lindrast gjennom kunsten framstilt ved at Agnes og brorens ser framføringa av tragedien Hamlet for første gong. Hamlet- Shakespears mest kjente drama og det mest meiningstunge med eit vidt perspektiv av fortolkingar. Ikkje minst rundt  dei store spørsmål i livet, karakteristisk nok ligg nesten alle dei sentrale karakterande døde når siste scene sluttar. 

Shakespears sonetter handlar og om dei store spørsmål i livet,sjølvsagt kjærleiken men vel så mykje tida og døden som alltid ligg truande i bakgrunnen, også dei stunder der diktaren uttrykkjer: « Shall I compare thee to a summer’s day» for lenger ut i diktet « And summer’s lease hath all too short a date» (sonett 18).For tida er nådelaus: « That Time will come and take my love away./This thought is as a death, which cannot choose/But weep to have that which it fears to lose.» ( sonett 64)Vi veit ikkje kven som først skal gå bort, ein sjølv eller den og dei ein elskar: « Or I shall live your epitaph to make/Or you survive when I in earth am rotten».Men  kunsten kan likevel nå utover tida og døden: « Your monument shall be my gentle verse,/Which eyes not yet created shall o’er- read.» (sonett 81) Sonett 60 som er ein av dei meste kjente sluttar på same måte etter å ha skildra tida som utan nåde « Like as the waves make towards the pebbled shore/ So do our minutes hasten to their end», men det er håp for: «And yet in hope my verse shall stand/ Praising thy worth, despite his cruel hand.»

Velsigning av mor før fødsel

 Eg var ikkje klar over det, men i bønneboka finn vi heile ritualet for «Velsignelse av en mor før fødsel.» Vi var så heldige å få vera med på det for to veker sidan i St.Svithun. Det er litt over termin og den vesle let venta på seg, men det kjennest trygt å ha fått med denne velsigninga frå pater Pål Bratbak.

« Gud er Herre over alt liv.Han kjenner hver enkelt av oss og leder oss ved sitt forsyn.Når et nytt liv fødes i en kristen familie, ser vi også med tro frem til den guddommelige livets gave som dette barn vil motta i dåpens sakrament. Det er dette vi vil uttrykke i velsignelsen av den vordende mor.Vi ber om at hun må se frem til fødselen med tro og håp, og at hun allerede nå må ha en mors kjærlighet til det barn hun bærer.»

Skriftlesning: Luk 1.39-45. Marias vitjing hos sin slektning Elisabet

Velsignelsen: «Herre,vår Gud, menneskeslektens skaper, din Sønn lot seg føde av Jomfru Maria ved Den Hellige Ånds kraft.Slik skulle han frelse og gjenløse menneskene ved å betale arvesyndens gjeld.Velsign denne din tjenerinne og ta nådig imot hennes bønn.Hun ber deg ydmykt for barnet hun skal føde, at det må være velskapt og friskt. Gi henne en lykkelig forløsning. La barnet hun føder, bli opptatt blant de troende, tjene deg i alt og vinne det evige liv. Ved Kristus vår Herre.»

Sub tuum praesidium

Under ditt vern tar vi vår tilflukt,

Hellige Guds Mor.

Ta nådig imot de bønner vi ber i våre trengsler,

og frels oss fra alle farer.

Du evige jomfru, velsignet og herlig.

Nye katolikkar i påska

 Frå bispedømme i mange land blir det meldt om rekordmange som vil bli ein del av Kyrkjas fulle fellesskap denne påska. Tradisjonelt har påskenatts messa vore tidspunkt for dåp av vaksne og opptak av konvertittar som tidlegare er døypt i andre kyrkjesamfunn. Dei som har meldt seg no har gått igjennom opplæring i Kyrkjas praksis og tru over 1-2 år og avlagt skriftemål før dei påskenatt får del i sakramenta , dåp, ferming og første kommunion. Dei blir støtta av fadrar og heile meinigheiten denne gledesfylte kvelden!

I Frankrike blir det meldt om 20.000 kandidatar, det er ein markert stigning frå 4000 i 2015. I Paris er det nær 800, tilsvarande i byar som Lyon, Toulouse, Orleans, Rennes og Versailles. Over alt ein markert auke dei siste åra.Biskop i Pontoise Benoît Bertrand uttaler at dersom dette held fram vil det i løpet av dei neste fem åra forandra våre kristne fellesskap fundamentalt, dei nydøypte vil « evangelisera oss» gjennom sin iver og evne til å uttrykkja trua i notidas kultur.

Tidsskriftet «The Tablet» melder om ein tilsvarande trend i England. Det høgste antallet dåpskandidatar både i Londons bispedømmer, og i mellom anna Birmingham og Manchester.Enkelte menigheiter opplever opptil 60 prosent auke i nye medlemmer. Det har vore fokus på unge og konservative menn som vender seg mot kristendomen, men i til dømes Soutwark var det eit fleirtal kvinner. Dei fleste er under 35 og utan tidlegare kristen bakgrunn. Men det er ikkje for seint sjølv om ein er over 80, den eldste kandidaten i England er 88 år!

Erkebiskop Richard Moth  uttaler: « Cathecumenes  and candidates you have heard the gentle promtings of the Holy Spirit. Your presence here is a sign of your respons to Gods call. Your response is an example to us all.»

Kyrkja har ikkje teke noko spesielt initativ som kan forklara denne trenden. Mark Davies, biskop i Shrewsbury : «It’s all the more remarkable because this new generation of converts have been drawn to the Church by no special initative on our part, rather by the constancy of faith, the reverence of worship and the authentic witness they have found.»

Vi har sett ein tilsvarande utvikling i Norge, om enn i mindre omfang enn i England, Frankrike,USA og Australia. Vi har all grunn til å vera takksame for dette, ta i mot dei nye med opne armar og forbøn.

Den salige Leonella

 Den italienske ordenssøstera Leonella Sqorbati ( 1940 - 2006)vart saligkåra  26. mai 2018. Ho vart erklært som martyr - in odium fidei ( av hat til trua) året før. Som martyr krevst det ikkje mirakel for å bli saligkåra, bare for det siste steget  i prosessen - heilagkåringa. Leonella var navnet ho fekk som ordenssøster, døypenavnet var Maria Rosa. Ho kom frå Gazzola i Nord- Italia, men familien flytta til Milano då ho var heilt ung.Mora var ei from kvinne som nok påverka den livsvegen ho valgte. Alt i 1952 skal ho ha følt på  at « Herren budde i henne» og eit kall vaks fram.I 1963 slutta ho seg til ordenen « Misjonærer av Consolata», ein orden som vart grunnlagt i Torino av Josef Allamano på byrjinga av 1900- talet.Navnet viser til Det lauretanske litani der det står: « Consolatrix afflictorum, ora pro nobis»( Du sorgfulles trøster be for oss) Ordenen driv misjonsarbeid i ei rekke land og har både ei mannleg og ei kvinneleg grein. På slutten av 1960 talet utdanna ho seg til sjukepleiar og jordmor, ho avla evige løfter i 1972. Etter det var ho i Nairobi i Kenya, der ho arbeidde med å oppretta sjukepleiar- utdanning. Ein periode var ho leiar for ordenen i Kenya. Ho gjorde eit sterk inntrykk på alle som møtte henne.

Frå 2001 byrja ho å pendla mellom Kenya og Mogadishu i Somalia for om mogleg å bygga opp ein sjukepleiar- utdanning også der. På denne tida var Somalia eit land prega av kaos og vald, søster Leonella hadde heile tida med seg væpna livvakt.Ei rekkje misjonærar og hjelpearbeidarar hadde tidlegare blitt drept av ekstremistar,Leonella var fullt klar over den risikoen ho var utsett for ved å opphalda seg i Somalia som ordenssøster. 13. september 2006 kom ho tilbake til Somalia frå Kenya, 17.september vart ho og hennar somaliske livvakt utsett for eit væpna åtak, livvakten døydde med det same, Leonella døydde på operasjonsbordet eir par timar seinare. Hennar siste ord skal ha vore: « Perdono - eg tilgjer.»

Det vart spekulert i om det var ein samanheng mellom pave Benedikts «Regensburgforedrag» og attentatet på søster Leonella. Paven hadde i foredraget kome med eit sitat som var misoppfatta og førte til valdelege reaksjonar i fleire muslimske land.

Sr. Leonella vart gravlagt i Kenya. Etter kort tid vart det starta ein saligkåringsprosess. Ho vart erklært som martyr og venerabilis - ærverdig i 2017, og 26. mai året etter som salig.Minnedagen er 17.september.

                                                 Salige Leonella be for oss!

                                                  Foto: Consolata missionary sisters

Servant of God Thea Bowman

 Eg oppdager stadig nye og spennande personar og lagnader. Den siste er Bertha Elisabeth Bowman,med klosternavnet Thea. Ho hadde afroamerikansk bakgrunn og vart fødd i Yazoo city i Mississippi i 1937.Bestefaren var fødd som slave, faren var lege, mora lærar, og Thea var deira einaste barn. Familien var metodistar, men Thea gjekk på katolsk skule som var dreve av fransikanersøstre. På denne tida var landet prega av raseskilje som gjekk like inn i dei kristne forsamlingane,men fransikanersøstrene dreiv sitt arbeid både blant kvite og farga.Alt som niåring ønskte ho å bli døypt katolsk og foreldrene gjekk med på det.Inspirerte av fransiskanersøstrene  følte ho tidleg på eit klosterkall, og lik Thérèse frå Lisieux gjekk ho som 15 åring inn i ordenen Fransciscan Sisters of Perpetual Adoration. Den unge og modige Thea måtte då dra heilt til La Cross i Wisconsin, langt frå barndomsheimen. Faren hadde nok heller sett at dattera tok ei lengre utdanning, men det gjorde ho likevel. Thea studerte engelsk og fullførte i 1972 sin ph.d om Thomas Moore. Thea hadde mange evner, ho var talefør og ikkje minst svært musikalsk. Det siste utnytta når ho framheva at: « Black sacred song is soulful song.»

Thea Bowman verka lenge som lærar både i grunnskulen og seinare på universitetsnivå.Siste del av livet  var ho meir direkte involvert i meinigheitsarbeid retta mot afroamerikanske katolikkar. Ho var ein inpirerande talar og foredragshaldar med sitt «ministry of joy», også langt utover USA sine grenser i Europa og Afrika. I 1984 fekk ho brystkreft og døydde av det i 1990. Også etter ho var sjukdom stod ho på det ho klarte, karakteristisk nok talte ho til alle dei amerikanske biskopane kort tid før ho døydde. Til slutt leia ho dei felles song av « We shall overcome». Søster Thea Bowman har betydde svært mykje for katolisismen i USA, ikkje minst for katolikkar med afroamerikanske bakgrunn. I 2018 vart det starta ein saligkåringsprosess og ho vart erklært som «Servant of God». Dokumentasjonen er nylig oversendt Vatikanet. Ei rekkje katolske institusjoner har navn etter henne.

« What does it mean to be Black and Catholic? It means that I bring myself my Black self. I bring my whole history, my traditions, my experience, my culture, my African- American song and dance and gesture and movement and teaching and healing and responsibility as a gift to the Church.»

                                                         Foto: catholic prayer card

« Walk with us Don’t walk behind us and don’t walk in front of us. Walk with us.»

Påske

 Askeonsdag og inngongen til fastetida der vi ser fram mot lyset og oppstoda gjennom påskemysteriet. Vi får alle eit konkret merke i form av askekorset som prester teiknar på panna med orda” Vend om og tro på Evangeliet.”

I går såg vi skodespelet “Påske” av den store svenske diktaren August Strindberg( 1849-1912). Veldig fin framføring i Kilden her i Kristiansand. Det slår meg kor aktuelt dette stykke er, både no når vi ser fram mot påske, og ikkje minst det dagsaktuelle som har prega media i det siste. Strindbergs liv var turbulent og konfliktfylt, då han skreiv «Påske» over eit par veker hausten 1900 hadde han vore igjennom ein dramatisk psykisk nedtur som han beskriv som inferno- krisa. Så er han likevel istand til å skriva dette stykket prega av forsoning og optimisme.Handlinga utspelar seg over tre dagar i påskeveka, frå skjærtorsdag til påskeafta. Vi føl familien Heyst gjennom desse tre dagane, ei reise frå mørke og fortviling til lys og von. Faren er fengsla for underslag og svindel, han har mellom anna tatt pengar frå foreldrelause barn som han var verge for. Familien føler seg truga av kreditoren Lindkvist som med rette kan kreva det faren har svindla han for. Sonen Elis er den som tek dette mest innover seg, han føler også sjølv skuld for det faren har gjort. Så dukkar den psykisk sjuke dattera Eleonora opp, ho har rømt frå institusjon der ho var innlagt. På vegen er ho innom ein forretning og tar med seg ei påskelilje som ho legg ned pengar for, men urettmessig blir klaga for å ha stole.Trass i sin sjukdom og sjokket ved å bli klaga for tjuveri ber ho med seg  såvel klokskap, von og omsorg for andres liding. Modellen for Eleonora var sannsynlegvis Strindbergs søster Elisabeth som også var innlagt med alvorleg psykisk sjukdom. Strindberg skreiv i eit brev at Elisabeth var «påskflickan» som « led för andra, men tog upp andras ondskap i seg.»

I « Påske» har Strindberg rørt seg frå naturalistisk prega verk til litteratur med religiøst og symbolsk innhald. «Påske» er eit pasjonsspel der Strindberg flettar handlinga inn i påskedaganes damaturgi. Langfredags mørke leiar fram mot påskeafta med oppstode, lys og von. I stykket symbolisert ved Lindkvist som oppsøkjer familien og vel å ettergje det han rettmessig kunne krevja. Strindberg løftar  her fram det store dilemmaet i såvel rettsoppgjer som i mellom menneskeleg samhandling, balansen mellom rettvise og miskunn. Lindkvist vel å visa miskunn og gjev dermed rom for nåden - nåden som vi får gratis og ufortent og som er kjernen i påskebodskapen.

Kyndelsmesse

 Idag 2. februar feirar vi det som i gammal norsk tradisjon vert kalla Kyndelsmesse- lysmesse.  Dagen vart alltid avmerka på primstavar med ulike symbol, eit grantre, ei krune eller lysestake.  Dagen har vorte markert sidan firehundretalet, pilegrimen Egeria skildrar denne dagen på si reise til Jersusalem. Tidlegare vart dagen markert som ein Maria dag, Marias rensing som var ein skikke etter Moselova der ein skulle bera fram eit offer i Tempelet. Etter Lukasevangeliet møter Den heilage familie den gudfryktige mannen Simeon og profetinna Anna. Simeon istemmer det som seinare er kjent som “ Nunc dimittis” - Simeons lovsong som avsluttar den siste tidebøna Kompletorium. Etter liturgireformen i 1969 er dét offisielle navnet på dagen”Herrens framstilling i Tempelet”. Dagen er ein Kristusfest nær knytta opp til inkarnasjonens mysterium.

Simeons lovsong

29 «Herre, no lèt du tenaren din fara herifrå i fred,

slik som du har lova.

30 For mine auge har sett di frelse,

31 som du har gjort i stand like for andletet på alle folk,

32 eit lys til openberring for folkeslaga

og til ære for folket ditt, Israel.»

                                    ( Store norske leksikon)