Servant of God Thea Bowman

 Eg oppdager stadig nye og spennande personar og lagnader. Den siste er Bertha Elisabeth Bowman,med klosternavnet Thea. Ho hadde afroamerikansk bakgrunn og vart fødd i Yazoo city i Mississippi i 1937.Bestefaren var fødd som slave, faren var lege, mora lærar, og Thea var deira einaste barn. Familien var metodistar, men Thea gjekk på katolsk skule som var dreve av fransikanersøstre. På denne tida var landet prega av raseskilje som gjekk like inn i dei kristne forsamlingane,men fransikanersøstrene dreiv sitt arbeid både blant kvite og farga.Alt som niåring ønskte ho å bli døypt katolsk og foreldrene gjekk med på det.Inspirerte av fransiskanersøstrene  følte ho tidleg på eit klosterkall, og lik Thérèse frå Lisieux gjekk ho som 15 åring inn i ordenen Fransciscan Sisters of Perpetual Adoration. Den unge og modige Thea måtte då dra heilt til La Cross i Wisconsin, langt frå barndomsheimen. Faren hadde nok heller sett at dattera tok ei lengre utdanning, men det gjorde ho likevel. Thea studerte engelsk og fullførte i 1972 sin ph.d om Thomas Moore. Thea hadde mange evner, ho var talefør og ikkje minst svært musikalsk. Det siste utnytta når ho framheva at: « Black sacred song is soulful song.»

Thea Bowman verka lenge som lærar både i grunnskulen og seinare på universitetsnivå.Siste del av livet  var ho meir direkte involvert i meinigheitsarbeid retta mot afroamerikanske katolikkar. Ho var ein inpirerande talar og foredragshaldar med sitt «ministry of joy», også langt utover USA sine grenser i Europa og Afrika. I 1984 fekk ho brystkreft og døydde av det i 1990. Også etter ho var sjukdom stod ho på det ho klarte, karakteristisk nok talte ho til alle dei amerikanske biskopane kort tid før ho døydde. Til slutt leia ho dei felles song av « We shall overcome». Søster Thea Bowman har betydde svært mykje for katolisismen i USA, ikkje minst for katolikkar med afroamerikanske bakgrunn. I 2018 vart det starta ein saligkåringsprosess og ho vart erklært som «Servant of God». Dokumentasjonen er nylig oversendt Vatikanet. Ei rekkje katolske institusjoner har navn etter henne.

« What does it mean to be Black and Catholic? It means that I bring myself my Black self. I bring my whole history, my traditions, my experience, my culture, my African- American song and dance and gesture and movement and teaching and healing and responsibility as a gift to the Church.»

                                                         Foto: catholic prayer card

« Walk with us Don’t walk behind us and don’t walk in front of us. Walk with us.»

Påske

 Askeonsdag og inngongen til fastetida der vi ser fram mot lyset og oppstoda gjennom påskemysteriet. Vi får alle eit konkret merke i form av askekorset som prester teiknar på panna med orda” Vend om og tro på Evangeliet.”

I går såg vi skodespelet “Påske” av den store svenske diktaren August Strindberg( 1849-1912). Veldig fin framføring i Kilden her i Kristiansand. Det slår meg kor aktuelt dette stykke er, både no når vi ser fram mot påske, og ikkje minst det dagsaktuelle som har prega media i det siste. Strindbergs liv var turbulent og konfliktfylt, då han skreiv «Påske» over eit par veker hausten 1900 hadde han vore igjennom ein dramatisk psykisk nedtur som han beskriv som inferno- krisa. Så er han likevel istand til å skriva dette stykket prega av forsoning og optimisme.Handlinga utspelar seg over tre dagar i påskeveka, frå skjærtorsdag til påskeafta. Vi føl familien Heyst gjennom desse tre dagane, ei reise frå mørke og fortviling til lys og von. Faren er fengsla for underslag og svindel, han har mellom anna tatt pengar frå foreldrelause barn som han var verge for. Familien føler seg truga av kreditoren Lindkvist som med rette kan kreva det faren har svindla han for. Sonen Elis er den som tek dette mest innover seg, han føler også sjølv skuld for det faren har gjort. Så dukkar den psykisk sjuke dattera Eleonora opp, ho har rømt frå institusjon der ho var innlagt. På vegen er ho innom ein forretning og tar med seg ei påskelilje som ho legg ned pengar for, men urettmessig blir klaga for å ha stole.Trass i sin sjukdom og sjokket ved å bli klaga for tjuveri ber ho med seg  såvel klokskap, von og omsorg for andres liding. Modellen for Eleonora var sannsynlegvis Strindbergs søster Elisabeth som også var innlagt med alvorleg psykisk sjukdom. Strindberg skreiv i eit brev at Elisabeth var «påskflickan» som « led för andra, men tog upp andras ondskap i seg.»

I « Påske» har Strindberg rørt seg frå naturalistisk prega verk til litteratur med religiøst og symbolsk innhald. «Påske» er eit pasjonsspel der Strindberg flettar handlinga inn i påskedaganes damaturgi. Langfredags mørke leiar fram mot påskeafta med oppstode, lys og von. I stykket symbolisert ved Lindkvist som oppsøkjer familien og vel å ettergje det han rettmessig kunne krevja. Strindberg løftar  her fram det store dilemmaet i såvel rettsoppgjer som i mellom menneskeleg samhandling, balansen mellom rettvise og miskunn. Lindkvist vel å visa miskunn og gjev dermed rom for nåden - nåden som vi får gratis og ufortent og som er kjernen i påskebodskapen.

Kyndelsmesse

 Idag 2. februar feirar vi det som i gammal norsk tradisjon vert kalla Kyndelsmesse- lysmesse.  Dagen vart alltid avmerka på primstavar med ulike symbol, eit grantre, ei krune eller lysestake.  Dagen har vorte markert sidan firehundretalet, pilegrimen Egeria skildrar denne dagen på si reise til Jersusalem. Tidlegare vart dagen markert som ein Maria dag, Marias rensing som var ein skikke etter Moselova der ein skulle bera fram eit offer i Tempelet. Etter Lukasevangeliet møter Den heilage familie den gudfryktige mannen Simeon og profetinna Anna. Simeon istemmer det som seinare er kjent som “ Nunc dimittis” - Simeons lovsong som avsluttar den siste tidebøna Kompletorium. Etter liturgireformen i 1969 er dét offisielle navnet på dagen”Herrens framstilling i Tempelet”. Dagen er ein Kristusfest nær knytta opp til inkarnasjonens mysterium.

Simeons lovsong

29 «Herre, no lèt du tenaren din fara herifrå i fred,

slik som du har lova.

30 For mine auge har sett di frelse,

31 som du har gjort i stand like for andletet på alle folk,

32 eit lys til openberring for folkeslaga

og til ære for folket ditt, Israel.»

                                    ( Store norske leksikon)

Nordens apostel

 3.februar er minnedagen for Den heilage Ansgar, også kjent som Nordens apostel. I år er det 1200 år sidan hans første misjonsreise til Danmark i 826, det innleia kristninga av landet. Jubileums feiringa vart innleia med ei økumenisk gudsteneste i domkyrkja i København som er kjent som St.Ansgar domkirke. Kardinal Parolin leia sermonien, saman med han var biskopar frå heile Norden og Tyskland,dessutan mange prestar.Dette er nok mest eit dansk jubileum, Sverige vitja han på misjonsreiser to gonger, men han kom aldri til vårt land.Under sermonien uttrykte erkebiskopen av Hamburg støtte til Danmark og Grønland, noko som vakte stor begeistring!

Den heilage Ansgar vart fødd i Corbie i det nordøstre Frankrike, han var av adeleg familie og gjekk tidleg inn i benediktinarordenen og fekk si utdanning der.Han er kjent som Nordens apostel, skytshelgen for Skandinavia og for bispedømmet Hamburg-Bremen.

Den landflyktige danske kongen Harald Flak let seg døypa saman med kona og eit hundretals følgjarar i 826. Kongen bad om misjonærar som kunne følgja til Danmark og utbreia evangeliet. Keisaren foreslo Ansgar og ein medbror. Dei drog til Danmark og dreiv misjon ved Hedeby ei kort stund, men måtte så dra tilbake til Tyskland. Dette var første misjonsforsøk i Danmark, og arkeologiske utgravingar tyder på at det har vore kristne i Danmark frå denne tida. I år markerar vi altså 1200 jubileet for dette. I 830 dreg Ansgar til Birka ved Mälaren etter oppfordring frå kong Bjørrn på Haga. Det var då bygd ei kyrkje her. I 832 finn vi så Ansgar i Roma der han får paveleg godkjenning av utnevninga til erkebiskop og med ansvar for misjon i dei nordiske landa.I 850 gjer han på ny ei misjonsreise til Sverige, og er også innom Danmark.

Tilbake i Tyskland er han aktiv med å grunnleggja kloster, skular og sjukehus, men som mange av dei store helgenane har han ei sterkt indre liv i bøn og meditasjon. Hans store ideal er Den heilage Martin av Tours. Ansgar vart ikkje martyr som han hadde tenkt, men døyr fredeleg i Bremen 3. februar 865. Han vart sett på som ein heilag mann, og helgenkåra lokalt nokre år seinare. Danmark vart først kristna 100 år seinare under kong Harald Blåtann, men grunnlaget for dette var lagt av Ansgar. Ansgar kom aldri til Norge, og vårt land vart kristna først på 1000 talet.Det vart ingen utbreidd kult med utgangspunkt i Den heilage Ansgar, og få kyrkjer er vigd til han. I Norge er det bare St.Ansgar katolske kyrkje i Kristiansand. Dette er likevel ei viktig markering, det var den første spede byrjinga til overgangen  frå heidendom til eit kristent samfunn i Norden.Femhundre år seinare fekk vi Reformasjonen og med det ei tragisk splitting mellom katolske og protestantiske kristne. Kardinal Parolin la i si preike i København særleg vekt på det økumeniske aspektet ved denne markeringa. Han peika på at :” Kirken er ikke en organisasjon vi har oppfunnet, men en levende virkelighet som vokser gjennom Den hellige Ånds virke.”

Heilage Ansgar be for alle kristne i Norden!

                                     St.Ansgar katolske kyrkje i Kristiansand

Aldri gløyme

 I dag 27. januar markerer vi den internasjonale Holocaust dagen. På denne dagen i 1945 nådde dei sovjetiske soldatane utryddingsleiren Auschwitz og verda fekk innblikk i Nazi- Tysklands brutale handlingar mot dei europeiske jødane, men og andre minoritetar som romfolk og homofile. Holocaust er på mange måtar ei unik hending i historia, både i  sitt store omfang og måten det blei planlagt og utført på. Dagen blir markert i mange europeiske byar også i vårt land. Statsminister Støre talt på markeringa ved Akershus der norske jødar vart sendt frå på lasteskipet Donau november 1942, dei fleste kom aldri tilbake. Knapt noko overlevande er igjen i dag, vi har ikkje lenger førstehands vitne til desse grusomme handlingane. Desto viktigare er det å aldri gløyma, å gong etter gong å påpeika dette som skjedde for over 80 år sidan. Jødehatet har djupe røter i Europa, det blussar opp med jamne mellomrom. I dag ser vi at antisemittismen aukar både i USAog Europa, utløyst av terroraksjonen mot Israel 7. oktober for over to år sidan og den brutale krigen som følgd. Det var den største massakren på jødar etter Holocaust og gjorde utan tvil eit rystande inntrykk på alle jødar.Krigen som følgde var nådelaus og brutal, det er vanskeleg å støtta den eine eller andre sida. Det verkar håplaust! Likevel er det viktig å ikkje gløyma, å forsvara menneskeverdet enten det er jødisk eller palestinsk. For ikkje å gløyma har vi forfattarar som prøver å setja ord på det som ikkje kan settast ord på, ein Primo Levi, ein Paul Celan.Her diktet Ospetre i “Valmue og minne” av Paul Celan:

OSPTRE, i mørket blinker løvet ditt hvitt.

Min mors hår ble aldri hvitt.

Løvetann,Ukraina er så grønt.

Min blonde mor kom ikke hjem

Regnsky, nøler du ved kilden?

Min stille mor gråter for alle.

Runde stjerne, du slynger den gyldne sløyfen.

Min mors hjerte ble såret av bly.

Eikedør, hvem løfter deg av hengslene?

Min milde mor kan ikke komme.

                                    April 2017. Vi vitjar konsentrasjonsleiren Auschwitz.Sterke inntrykk.

The context of holiness

 “The context of holiness” av karmelittbroder Marc Foley ocd kom i 2008, og er ein andeleg og psykologisk analyse av Thérèse av Lisieux’s liv frå barndommen til ho døydde i klosteret bare 24 år gammal. Eg las bok for eit par år sidan og på nytt no, det gjev eit spennande og tankevekkande perspektiv på denne unike lagnaden! 

Det andelege er ikkje ein avgrensa sfære i livet vårt, det er vårt svar på Guds kall, eit svar  forma av såvel den kroppslege og psykologiske, som den sosiale og emosjonelle dimensjonen i vår jordiske eksistens. Slik er det for oss og slik var det og for Thérèse. Ho var på mange måtar eit emosjonelt skadd barn framfor alt  pga. av tap av nære omsorgspersonar og den sorgprosessen som følgde. Ei amme tok seg av henne det første leveåret, ho knytte seg naturleg nok til henne, og det var ei traume då ho som eittåring kom tilbake til sin biologiske familie. Nytt traume følgde tre år seinare då mora Zelie døydde av brystkreft. Etter dette braut faren opp med familien og flytte frå Alencon til Lisieux. Thérèse knytte seg tett til søstera Pauline som var som ei mor for henne,eit nytt traume venta då Pauline vart karmelittnonne. Dei fire døde småsøskena låg nok og som ei uutalt tyngsle i familien. Thérèse var eit følsomt og sjenert barn som lett tok til tårene, ho var engsteleg og det vi ville kalla klengete.I tiårs alder blei ho alvorleg sjuk, med vår tids blikk vil nok karakterisera det som funksjonelt eller “ psykosomatisk “. Ho skal ha blitt brått lækt, og tilskreiv det forbøn av Notre Dame de Victoire som ei kyrkje i Paris er vigd til.

Som sikkert nokså umogen 15 åring fekk ho løyve til å gå inn i karmelittklosteret i Lisieux. Ho bar med seg sine barndomstraume, ikkje minst i form av skrupler og redsle for å ha synda alvorleg trass i skriftefarens klare utsagn om at ho aldri - aldri hadde synda alvorleg. Livet i klosteret var ikkje lett, Thérèse var lite praktisk, ho hadde dårleg stemme, sovna som oftast under indre bøn, og på slutte av livet gjekk ho inn i eit djupt indre mørke med sterk tvil på eit liv etter døden. Då ho var død, lurte dei andre nonnene på kva priorinna skulle seia om henne, for det var jo absolutt ingenting ekstraordinært å minnast Thérèse for. Dei kunne ikkje ha teke meir feil!

Marc Foley analyserer alle desse aspekt ved Thérèses liv med referansar til både psykologi, teologi og skjønnlitteratur. Han konkluderer med at for Thérèse var dei emosjonelle såra frå barndomen ikkje ein hindring for andeleg vekst, men derimot den konteksten der ho kunne gradvis bli meir heilaggjort.På same måte er ikke tvil og bønne- tørke ei hindring men den samanhengen som trua blei  modna i. “ For når vi held fram med å gjera Guds vilje utan emosjonell støtte, vil vår kjærleik til Gud og vår neste verta rensa og veksa.” Gud kan nytta alt i våre liv til andeleg vekst såvel våre traume og det vi mislukkast med som det vi tilsynelatande fekk til !

( Marc Foley ocd The Context og Holiness. ICS Publication. Washington DC . Revised Edition 2020)

Poetica: Gjennomreise

 

Gjennomreise

Bon voyage min ven

du som eig forventningas uro

og gledas draumar.

Kort stopp der du stig på

utan reisefølge, kart og bagasje.

Hels dei du møter

eit blikk, eit smil, eit ord

djupast  i minne som lyset frå byar

du dreg forbi.

For dette er gjennomreisa

der du sjølv teiknar  reiseruta

utan visse om kven som løyste billett.

Men lyset du ber vart tent

for lenge sidan

og skal ikkje sløkkast

når reisa er forbi.

God reise, min ven

aldri åleine!