Shall I compare thee to a summers`s day ?

Shall I compare thee to a summer`s day?
Thou art more lovely and more temperate.
Rough winds do shake the darling buds of May,
And summer`s lease hath all too short a date.
Sometimes too hot the eye of heaven shines,
And often is his gold complexion dimmed,
And every faire from faire sometimes declines,
By chance or nature`s changing course untrimmed.
But thy eternal summer shall not fade,
Nor lose posession of that fair thou ow`st,
Nor shall Death  brag thou wand`rest in his shade
When in eternal lines to time thou  grow`st.
          So long as men can breathe or eyes can see
          So long lives this, and this gives life to thee.

Shakespears  sonette nr 18 om kjærleiken , det korte og forgjengelege livet som likevel kan leva vidare i poesien. Det er eit av dei finaste kjærleiks dikt i verdslitteraturen.

Erik Bystad har omsett alle Shakespears 154 sonetter til  norsk(Aschehoug 2004) Slik lyder denne sonetten i norsk omsetjing.

Skal jeg si du er lik en sommerdag ?
Du har mer ynde og mer harmoni.
Hver maiknopp skakes bryskt av vindens jag,
og sommerens lånte tid er fort forbi.
For het iblant er himmeløyets glød,
og ofte blir dets gylne glans obskur.
Alt skjønt går fra det skjønne og mot død,
på grunn av skjebne eller streng natur.
Men alltid skal din sommer finnes her,
din skjønnhet skal bestå, du skal forbli,
og ikke gå hvor dødens skygge er:
Av diktet evig, oppstår du i tid.
      Så lenge menn kan ånde, øyne se,
      har diktet liv.Og du får liv ved det.

Poetica:Mars

                                     Mars

                 Lyset som stig

                 over skitne snørestar

                 krigsguden hutrar

                 under kaldt duskregn

                 trekk kappa tettare rundt seg

                 stikk sverdet i slira

                 og så kan krokusen bløma ? 

         

Johannes av Damaskus

Første søndag i fasta feirar Den ortodokse kyrkja  minnedagen for "Ortodoksiens siger". Dagen er til minne  om det endelege punktum for biletstriden i 843, striden hadde då vart i vel 100 år.På den eine sida stod dei såkall ikonoklastane som meinte at det var avgudsdyrking å æra dei heilage bileta, på den andre sidan dei som meinte at ikonane var eit sentral uttrykk for den sanne trua og den rette gudsdyrkinga. Striden byrja då keiser Leo III i 726  la ned forbod mot at religiøse bileta vart dyrka og vist offentleg. Det meste av religiøse bilete som var  laga til då , vart øydelagt i striden som følgde dette forbodet. Det var teologisk usemje, men som i dei fleste stridar før og etter dreia dette seg også om politikk og sosiale motsetningar.
Munkane og den vanlege mann i gata kjempa for å behalda dei religiøse bileta sine. Dei hadde ein sterk alliert i Johannes av Damaskus  ( ca 676- 749). Johannes vaks opp i Damaskus som son av ein kristen embetsmann som arbeidde for den muslimske kalifen. Faren sørgde for at sonen fekk ei grundig opplæring i den tidas vitenskap og teologi.  Siste delen av livet oppheldt Johannes seg i Mar Saba klosteret i Palestina.
Han var ein produktiv forfattar, mest kjent er hans  tre skrifter til forsvar for dei heilage bileta. Johannes argumenterar utfrå skapinga, inkarnasjonen og oppstoda. Han går mot dei som nedvurderar den materielle verda. " Du talar ille om materien og kaller den simpel. Det gjer og manikearane, men Den heilage skrifta seier at den er god, for det står skreve: Gud såg at alt han hadde gjort var godt, ja svært godt."
Han skil mellom  "latreia" - tilbeding som berre tilkjem den treeinige Gud og "time"- vørdnad som kan rettast mot heilage ting og personar.
Johannes av Damaskus sine skrifter vart viktige i kampen for dei heilage bileta, og var med på å danna grunnlaget for det som er kalla "Ortodoksiens siger."  Han har fått sin plass som ein av dei sentrale kyrkjeferdrene både i den vestleg og austlege kyrkja. Dei heilage bileta - ikon - har ein viktig plass i ortodoks religiøs praksis, men har i moderne tid også fått større og større utbreiing  i dei vestlege kyrkjesamfunna.
Arkimadritt Johannes Johansen seier i ei preike på minnedagen for "Ortodoksiens siger": " Av dette ser vi at de hellige ikoner slett ikke bare er noe sært orientalsk fra gammel tid som har overlevd, men er det sanne uttrykk for den kristne grunnlære om at Jesus Kristus  er Guds ord som har blitt menneske av kjøtt og blod som Guds Bilde blant oss. Ethvert hellig ikon er en bekreftelse på og  forkynnelse av det."

Gudsmor-ikon med dei tre hender. Ifølge legenden skal Johannes av Damaskus som straff ha fått kutta av den handa han skreiv med. Etter at han hadde bede framfor eit ikon av Gudsmor skal handa ha blitt lekt.

Poetica:Scordatura

                           Scordatura

Dette er utanfor orda

på den andre sida

det kan ikkje gripast

det er urørleg

og samstundes i rørsle

komprimerte paradoks

Tonar utan lyd

røyster som ikkje kan høyrast

ugjennomskinleg ljos

umålbare fargar

ord som ikkje kan seiast

Fingrane glir over perlene

og berre rosa er skjør nok

til å visa det som er utanfor.

http://www.youtube.com/watch?v=Ysx0zG-TAkk

Rosenkranssonatene

Heinrich Ignaz Biber (1644-1704) var fødd i Bøhmen men verka det meste av livet som musikar og komponist i Salzburg. Han var stor i si samtid men gjekk så i gløymeboka som så mange andre, for så å verta oppdaga på nytt i vår tid. Det musikkstykket som ein framfor noko forbind med Biber, og som han vorte hans mest populære verk er  Rosenkranssonatene ,også kalla Mysteriesonatene( Die Rosenkrantz Sonaten, Mysterien  Sonaten). Verket utgjer seksten delar, eit for kvar av dei  opprinneleg femten rosenkransmysteria ( i 2002 la pave Johannes Paul II til ytterlegare fem) og ein avsluttande passacaglia for solo fiolin. Rosenkranssonatene er spesielle av fleire grunnar. Dei prøver å gå til kjernen av dei kristne mysteria og er tett med symbolikk, referansar og kryssreferansar. Dei er og ekstremt vanskeleg å framføre, ikkje minst pga. "Scordatura" som er eit uttrykk for at instrumenta er stemt i ulikt nivå for kvar sonata.
Svært spesielt er i så måte er sonaten som omhandlar oppstoda(Surexit Christus hodie). Fiolinens to  strengar  i midten krysser kvarandre, kanskje eit symbol for at Kristi Oppstode så totalt forandrar verda ?

Dette er Rosenkransmysteria, "Lysets mysterier" kom til i 2002, og var naturleg nok ukjent for Biber. Hvis ikkje hadde han nok komponert 21 sonatar ?

Gledens mysterier (man/lør)
1.Engelen bringer Maria det glade budskap (les gjerne Luk 1,26-38 )
2.Maria besøker Elisabeth (les gjerne Luk 1,39-56 )
3.Jesus blir født i Betlehem (les gjerne Luk 2,1-21 )
4.Jesus blir frembåret i templet (Les gjerne Luk 2,22-38 )
5.Jesus blir gjenfunnet i templet (les gjerne Luk 2,41-52 )
Lysets mysterier (tors)
1.Jesus døpes i Jordan (les gjerne Matt 3,13-17)
2.Jesus står frem under bryllupet i Kana (les gjerne Joh 2,1-12)
3.Jesus forkynner Guds rike og kaller til omvendelse (les gjerne Mark 1,14-15
4.Jesus forklares på berget (Les gjerne Luk 9,28-36)
5.Jesus innstifter nattverden (les gjerne Luk 22,14-20)
Smertens mysterier (tirs/fre)
1.Jesu dødsangst i Getsmane (les gjerne Luk 22,39-44)
2.Jesus blir pisket (les gjerne Joh 19,1)
3.Jesus blir tornekronet (les gjerne Joh 19,2-3)
4.Jesus bærer sitt kors til Golgata (Les gjerne Joh 19,17)
5.Jesus blir korsfestet og dør (les gjerne Joh 19,18-37)
Herlighetens mysterier (bes gjerne ons/søn)
1.Jesu oppstandelse fra de døde (les gjerne Joh 20,1-10)
2.Jesu himmelferd (les gjerne Apg 1,6-11)
3.Den Hellige Ånds komme (les gjerne Apg 2,1-12)
4.Marias opptagelse til himmelen (Les gjerne Åp 11,19-12,1)
5.Marias kroning i himmelen (les gjerne Åp 2,10b)

Under kobling til sonaten som omhandlar Jesu dødsangst i Getsemane :

        

http://www.youtube.com/watch?v=1Vr-qxq-KnA&feature=related


Andrew Manze (fiolin) og Richard Egarr(orgel)  har spelt inn Rosenkranssonatene på Harmonia Mundi i 2002. Omslaget  har med eit sitat frå Georg Herberts(1593-1633) dikt "Easter."

"The Cross taught all wood to resound His name,
        who bore the same.
His stretched sinews taught all strings, what key
Is best to celebrate this most high day."

Elie Wiesel

" Og jeg som tror at Gud er kjærlighet, hva kunne jeg svare min unge intervjuer, hvis blå øyne gjenspeilte den sorg han hadde sett  bryte fram i ansiktet  hos et barn som skulle henges." Slik skriv forfattar-kollega og ven Francois Mauriac i forordet til   Elie Wiesels (f.1928) " La nuit"(Natten) som utkom i 1958.  Wiezel skildrar deportasjonen av  dei ungarnske jødane  til Auschwitz i 1944, og korleis  han på mirakuløst vis klarde å overleva  medan foreldrene og veslesøstera Tzipora omkom. Naturleg nok kom dette til å prega Elie Wiesel resten av livet, men i større grad enn dei fleste andre snudde han ein tragisk lagnad til eit aktivt samfunnsengasjement, for humanisme og menneskerettar, mot  barbari og fanatisme. I eit intervju nyleg karakteriserar han fanatismen  som ein av dei største utfordringane menneska står overfor i dette hundreåret.
"Jeg betrakter fanatismen som hån mot religionen og alt som er edelt i mennesket. Det er en gift som vi må bekjempe." Ikkje ufortent fekk Wiesel Nobels fredspris i 1986.
Elie Wiesel vaks opp i eit jødisk samfunn i den vesle byen Sighet i Transilvania i det noverande Romania.
Oppveksten var prega av den jødiske religionen, Elie var eit svært fromt barn. I "Natten" skriv han om korleis han som trettenåring ville fordjupa seg i Kabbala, den jødiske mystiske tradisjonen.
Men Auschwitz-Birkenau leiren vart eit vendepunkt også religiøst sett. Snart sytti år seinare uttrykkjer han følgjande: " På mange måter forstår jeg ikke Gud. Han så, og likevel var han taus. Jeg har retten til å oppgi troen på Gud, og jeg har seks millioner grunner til å rettferdiggjøre en slik beslutning. Men jeg tilhører Talmud-tradisjonen, som legger mer vekt på spørsmålene enn på svarene. Så jeg insisterer overfor meg selv at jeg stadig tror på Gud. Jeg tror på Gud fordi min far og min bestefar og deres forfedre trodde på Gud, og jeg håper at jeg ikke er den siste i rekken.Men min tro er en "såret tro."
Sjølv om hans tru på Gud og menneska er såra har han ei framtidsvon. Kanskje er det trass alt meir lys enn mørkre i menneska. "Mitt håp for den kommende generasjon er at min fortid ikke skal bli deres fremtid."

Elie Wiesel, Angela Merkel og Barack Obama i Buchenwald.

" De  er beskjedne,mine bønner og ydmyke. Ikke mer enn jeg kunne be en fremmed  om , en fremmed jeg tilfeldig møtte i tusmørket i et ugjestfritt land."

Kunsten å komme heim

Forfattaren Ragnar Hovland kom i 2011 med essaysamlinga " Kunsten å komme heim". Han skriv mest om litteratur og forfattarar som har hatt stor innverknad på han, alt frå Jakob Sande til Dylan Thomas, men her er og essay om oppveksten på prestegarden i Luster, om ferjer(på Vestlandet), om Jølster  og om det å koma heim(til Vestlandet) eller rettare sagt " kunsten å komme heim."
Han reflekterar over kva det eigentleg er å komme heim ut fra spørsmålet "Kor er/kjem du frå eigentleg ?"
Eit spørsmål som blir stilt når andre lurar på kva for merkeleg dialekt han talar, eller med hans eigne ord " ein merkeleg dialekt som knapt nokon har høyrt før her på jord." Som presteson har han hatt oppveksten spreidd på fleire ulike stadar, for det meste på Vestlandet, og det er ingen konkret stad han eigentleg kan kalla heime. Men når han køyrer frå Austlandet og kryssar fylkesgrensa til Sogn og Fjordane eller Hordaland skjer det likevel noko med han:" Eg får ei kjensle av at det kanskje likevel er noko som er "heime" i ein viss forstand. Så reflekterar han litt over det å vera "heimlaus", ein farande fant i tilveret og det å vera knytt til, høyra heime ein stad. Det første kan vera ein god ting, ein får ting litt på avstand og kan sjå klårare, skriva  betre. Men så er det noko einsamt og rastlaust i dette å ikkje høyra til, ikkje kunna  koma heim.
Hovland skriv så fint både om Luster og Jølster, det er ein varme  som veks fram av gode opplevingar i desse Vestlands skildringane. Så kan han kanskje av og til få det privilegium å kjenna at ting fell på plass .  "Vere heimlaus og ein farande fant , og så brått, og like uventa kvar gong, få kjensla av å vera "heime."
Og det er ei god kjensle for dei fleste av oss.