Medjugorje

Medjugorje 28.september.Vi har køyrt frå Markatska kysten i Kroatia  tidleg og har alt vore eit par timar i Medjugorje. Det er midt på dagen og vi er på veg opp åsen i utkanten av byen som 24.juni 1981 var åstad for det som skulle snu opp ned på det meste i denne vesle, ukjente byen i Bosnia-Hercegovina. "Apparition hill" på engelsk, kanskje "Openberrings åsen" på norsk. Parkeringsplassen er ikkje full denne vakre septemberdagen, og etter å ha passert alle souvenirbutikkane skrår vi oppover på den litte ulendte stien, mange har gått før oss i desse meir enn 36 åra og det er berre skarpe og ujamne steinar å trø på. Det er ikkje langt og heller ikkje så folksomt som vi hadde trudd. Så er vi der, Maria statua i forgrunnen, og det store krusifikset i skogkanten litt lengre bak. Pilegrimar kneler i bønn, ei gruppe amerikanske ungdomar sit i skogkanten og ber. Sola skin, det er eit lett drag i lufta, byen og landskapet ligg framom oss og det er nesten heilt stille bortsett frå ungdomane som ber "Ave Maria"(Hail you Mary). Vi set ned ein halvtime, prøver å finna roen, ber om Marias forbøn før vi føl stien langsomt tilbake.

24.juni 1981 gjekk altså desse seks ungdomane, Mirjana, Ivanka, Jakov, Marija, Vicka og Ivan tur i åsen her då dei alle brått såg ei vakker kvinne med eit barn i armane.  Ho viser dei barnet og gjer teikn til at dei skal koma nærmare, men dei blir redde som naturleg er. Noko drar dei tilbake og neste dag ser dei henne igjen på same plass, og dette gjentek seg dag etter dag. Dei spør kven ho er og får svar. Ryktene om at det er Maria som viser seg for desse ungdomane spreier seg som eld i tørt gras, og mange finn vegen til Medjugorje. Dette er naturleg nok ikkje særleg populært hos dei lokale representantane for det kommunistiske styret, og dei prøver å legga hindringar i vegen. Kyrkja er også i utgangspunktet skeptisk,og openberringane i Medjugorje er til no ikkje formelt godkjent av kyrkja slik tilfellet er med Fatima og Lourdes. Men korkje verdslege eller kyrkjelege autoritetar kan stoppe ein sterk folkeleg religiøsitet, fleire og fleire frå heile verda finn etter kvart vegen til Medjugorje. I dag kjem over ein million pilegrimar årleg,og  mange fortel om korleis dette har innverka positivt på livet deira. Nokre få fortel og om opplevingar av mystisk-religiøs karakter.

Bodskapen frå Medjugorje er ikkje spesielt orginal, Maria oppmodar til bøn og omvending, og peikar på fem sentrale handlingar: bøn, faste,dagleg bibellesing, skriftemål og kommunion.

25.mars 1984 var det gått tusen dagar sidan den første openberringa i Medjugorje og bodskapet er følgjande: "Gled dykk med meg og englane mine, for ein del av planen min er alt gjennomført. Mange er blitt omvendt, men mange ønskjer ikkje å bli omvendte. Be!"

Mostar

Etter eit kort vitjing i Mostar I Bosnia-Hercegovina køyrer vi på smale og svingete vegar tilbake til Kroatia og kysten. Etter å ha køyrd gjennom bomstasjonar og to passkontrollar når vi motorvegen nordover. Det er mørkt og lite trafikk og vi føler på ei viss uhyggekjensle, for bare kort tid sidan var dette ein krigsskodeplass og det ville vore livsfarleg å ta seg fram her. Stari Most, brua frå 1500 talet som vart øydelagt i 1993 vart bygd opp igjen og opna att i 2004, og ein jamn flokk med turistar kan gå over brua til gamlebyen. Her er souvenirbutikkar og restaurantar og det ser ut som eit kva som helst anna turistmål, inntil ein ser merke etter granatar på husveggar og innimellom hus som framleis står som ruinar med vegetasjon utgjennom tomme vindauge. Og det er berre dei ytre såra, dei indre psykologisk såra er djupare og har større konsekvensar, men dei ser ikkje turistane. Kelnaren som serverar bosnisk kaffi verkar blid og harmonisk!

Den kroatiske forfattaren Slavenka Drakulic (f. 1949) reiste frå Kroatia til Sverige der ho bur no. Ho har skreve romanar, artiklar og essay om krigen på Balkan. I boka "Ikke en flue fortred" skriv ho om krisgforbrytar og rettsakene ved Haag domstolen. Ho stiller dei grunnleggjande spørsmåla: korleis kunne dette skje og kva er det som gjer at vanlege menneske kan utføra dei meste groteske handlingar ?  Ho sit i rettssalen og ser på desse personane  som ein skulle tru var monster, "Men som dagene går, blir forbryterne stadig mer menneskelige. Snart føler du at du kjenner dem godt."
Ho reflekterar vidare:" Jo bedre du kjenner dem, desto mer tenker du på hvordan de kunne begå slike forbrytelser, disse servitørene, drosjesjåførene, lærerne og bøndene som sitter foran deg. Og jo mer det går opp for deg at krigsforbrytere kan være vanlige mennesker, desto reddere blir du. For konsekvensene er mye alvorligere enn om de var monstre. Hvis vanlige mennesker har begått krigsforbrytelser, betyr det at hvem som helst av oss kan gjøre det."
Mange store tenkarar har reflektert over denne problematikken særleg etter Holocaust, ein kan nemna Hanna Arendt, Zygmunt Bauman, Theodor Adorno. Heller ikkje  Slavenka Drakulic har svar og ho er heller ikkje fiolosof, men journalist som skriv reportasjar og stiller spørsmål.
Eg veit ikkje om dette er uhyggen vi kjenner på, kanskje er det berre vissa om at ondskapen var så sterk her, og så den sterke kontratsen til Medjugorje berre ein liten halvtime unna.

Messe på kroatisk

Tidleg søndag morgon i den vesle feriebyen Promajna på Makarska-rivieraen i  Kroatia. Kyrkjeklokkene kallar til messe i den relativt nye kyrkja(1997) ikkje langt frå sjøen. Kyrkja fylles langsamt av unge, eldre og born. Eit lite kor finn sin plass, akkompangert av ei nonne på elektrisk orgel. Kyrkja er enkel og ber preg av begrensa ressursar i eit land som for få tiår sidan var involvert i ein blodig borgarkrig. I dag er turisme igjen ei viktig inntekstkjelde og alt er tilsynelatande solfylt og harmonisk.
Eg finn min plass eit stykke bak på høgre side. Alt er kjent bortsett frå språket, og det er eigentleg ikkje eit stort hinder. Messeledda er kjente, tekstane finn eg på mobilappen, det er berre preika eg ikkje får med meg. Eg har opplevd det same tidlegare i år på polsk og katalansk og eit par dagar seinare italiensk når vi deltek på messe i Medjugorje saman med ei gruppe frå Italia. Det blir ein fin søndagsformiddag saman med lokalbefolkninga i Promajna, eg opplever meg eigentleg ikkje som ein utanfrå. Det slår meg at dette er noko av det storarta med katolisismen, uansett kor ein kjem i verda er ein heime, del av eit stort fellesskap. Alltid deltakar  aldri tilskodar utanfrå!

Therese av Jesusbarnet som kyrkjelærar

 I dag 1.oktober er minnedagen for Therese av Jesusbarnet (Therese Martin frå Lisieux), i år er det også 20 år sidan ho vart utnemd til  kyrkjelærar.  Her er utdrag frå pave Johannes Paul II sitt apostoliske brev i samband med dette:

1. dag:   Utdrag fra pave Johannes Paul IIs apostoliske brev «Divini amoris scientia»

Pave Johannes IIs apostoliske brev «Divini amoris scientia» («Erkjennelse av Guds kjærlighet»)
ble utgitt 19. oktober 1997, i anledning utnevnelsen av Den hellige Thérèse av Jesusbarnet og det hellige Ansikt til kirkelærer i Den katolske kirke.

1. Erkjennelsen av Guds kjærlighet, som den barmhjertige Fader gir gjennom Jesus Kristus i den Hellige Ånd, er en gave skjenket til de små og ringe for at de skal erkjenne og forkynne Rikets hemmeligheter, som er skjult for de vise og kloke: derfor gledet Jesus seg i den Hellige Ånd, og priste Faderen som ønsket det slik. (jf. Luk 10,21-22; Matt 11,25-26)

Blant de små, som fikk åpenbart himmelrikets hemmeligheter på en usedvanlig og særegen måte, stråler Thérèse av Jesusbarnet og det hellige ansikts skikkelse, en professøster i Ordenen av uskodde karmelitter.

7.  Omhyggelige studier av Thérèses av Jesusbarnets skrifter og den gjenklang de har hatt i Kirken, gjør det mulig å få øye på fremtredende elementer av hennes ”betydningsfulle lære”, som var den viktigste begrunnelsen for å tildele henne tittelen kirkelærer.

Vi legger, fremfor alt, merke til at det her avdekkes en særlig karisma av visdom. Denne unge karmelitten, uten nevneverdig teologisk utdannelse, men opplyst av lyset fra Evangeliet, føler seg som en elev av den guddommelige lærer, som hun kaller «lærernes lærer» (Manuskript A 83v), og fra ham utøser hun den «den guddommelige lære» (Manuskript B 1r).

Hennes lære samsvarer ikke bare med Skriften og den katolske tro, men den utmerker seg med dybde og med det at den forener alle visdommens elementer. Hennes lære er på en og samme tid en bekjennelse av Kirkens tro, en erfaring av det kristne mysteriet og en vei til hellighet.

Thérèse gir oss en moden syntese av kristen spiritualitet; hun forener teologi og åndelig liv. Hun uttrykker seg med styrke og autoritet, med stor evne til å overbevise og kommunisere. Noe som vitner om dette, er den allmenne mottakelsen av hennes lære blant Guds folk.

Det finnes altså motiver for å se en kirkelærers karisma i Den hellige av Lisieux.

Gregor av Nyssa

Eg skreiv nyleg om Oscar Romero som talte klart om vårt ansvar for å kjemp mot all urettferd. Ein av dei han nok var inspirert av var kyrkjefaren Gregor av Nyssa (ca 330-395) som og talte klart om nestekjærleik og vårt ansvar for dei fattige.

"Forakt ikke de som ligger nede, som om de av den grunn ikke skulle være noe verdt. Tenk over hvem de er, så vil du oppdage hvor deres verdighet er å finne: Disse menneskene representerer Frelseren for oss. Og slik er det: For i sin godhet gir Herren dem sin egen person, slik at de som er harde av hjertet og fiender av de fattige, ved dem skal bli rørt til medlidenhet."

"Men hva gagner det deg å faste og å avstå fra kjøtt, om du deretter med din ondskap ikke gjør annet enn å ta en bit fra din bror? Hvilken vinning får du i Guds øyne ved ikke å spise av din egen mat, om du handler urettferdig og snapper fra den fattiges hender det som er hans?"

Den heilage Gregor av Nyssa blir rekna som ein av dei kappadokiske fedre saman med hans eldre bror Basilios den store og Gregor av Nazianz. Han vart fødd inn i ein sterkt religiøs familie der fleire blir rekna som helgenar. Han vart sterkt påverka av sin eldre bror og det fromme  søstera Macrina. Gregor utdanna seg i retorikk og filosofi i Aten og underviste i det ein periode før han vart prestevia av broren Basilios og etterkvart utnemnt til biskop i brorens erkebispedømme. Gregor var ingen suksess som administrator, det er som djuppløyande teologisk tenkar han blir hugsa. Han deltok på konsilet i Konstantinopel i 381 og var sentral i utforminga av læra om Treeininga. På denne tida stod vranglæra arianisme sterkt; Gregor kjem innbitt mot denne retninga og for den ortodokse læra.
Sentralt i hans tekning er forestillinga om menneskets verdigheit, vi er med Guds kraft kalla til å bli fullkomne. Han talar om oppstigninga til Gud i bøn, men like viktig er oppstigninga til Gud gjennom nestekjærleik. Sånn sett er han evig aktuell, vi er kalla til fordjupning og indre bøn men og til å gå ut og handla i nestekjærleik. Her er det ingen motsetning, dette er to sider som utfyller kvarandre.

Karmel Tromsø

"Flos Carmeli
vitus florigera
splendor coeli
Virgo puerpera singularis

..........

Mater dulcis
Carmeli domina
plebem tuam reple laetitia
qua bearis. Amen"

(O du Karmels blomst
vingårdsfrukt vil bringe
himlenes skjønnhet
mor og barselkvinne
ene du er.
...........
Moder gode
Karmels herskerinne
ditt evige eie
La ditt folk det finne
lykksalighet. Amen)

Flos Carmeli er ein hymne tilskrevet Simon Stock på 1200 talet, på slutten av 1600 talet vart hymnen nytta i feiringa av Vår Frue av Karmelberget  16. juli. Framleis blir hymnen nytta i Karmelittkloster og sunge til Marias ære av søstre og brødre. Karmel har større fokus på Maria enn dei fleste andre ordenar og retningar innen katolisismen. Vi har det i vissa om at Maria bare gjentek det ho gjorde i bryllaupet i Kana, ho vender seg til Sonen:"Dei har ikkje meir vin!"

Det er vakre septemberdagar med sol frå blå himmel når vi kjem Karmelittklosteret Totus Tuus (Heilt din) i Tromsø. Retrett og fordjupning i vår andelege tradisjon. Messe, tidebøner, indre bøn, samtale og måltid i stillhet. Samver med dei som ein deler det grunnleggjande i tilveret med.
Eg kjem litt før, går turar på fjellet og føler eg legg det hektiske bak meg og fell til ro. Det er eit og eit halvt år sidan sist eg var her, det kjennest ikkje så lenge i vissa om at vi er velkomne.

                       Guro Giskes vakre Maria bilete i klosterkyrkja i karmelittklosteret

                                         Maria Regina mundi
                                         Maria Mater Eccelsiae
                                         tibi assumes tui memores
                                         Vigilamus vigilamus
                                         
                                         (Maria verdens dronning
                                          Maria kirkens mor
                                          Våkende står vi foran deg
                                          Våkende kommer vi deg i hu)
                                       

Pilegrimsmålet Montserrat

Vel ein times tid frå storbyen Barcelona møter vi fjellkjeda Montserrat som med sin karakteristiske sagtakka utsjånad strekk seg over vel ei mils lengde og ei halv mils breidde. Naturen her er unik, og området vart i 1987 gjort til nasjonalpark. Sjølv om naturen trekk mange til Montserrat er det som pilegrimsmål plassen er mest kjent, gjennom hundreåra har ein jamn straum av  pilegrimar kome til La Moreneta - Den svarte Madonna for å be om hennar forbøn.
La Moreneta er ei statue av Maria og Jesusbarnet som hundreåra har gjeve ein svart farge( ikkje tresorten eller maling), etter legenden vart statua funne i ei grotte på 800 talet. Den første skriftelege dokumentasjon om Montserrat er frå slutten av 800 talet, sannsynlegvis  var det då ei gruppe einebuarar som heldt til i fjella. Klosteret vart grunnlagt i 1025 og vart utover i Mellomalderen eit viktig pilegrimsmål. Det kan nevnast at Ignatius av Loyola kom her i 1552. Ein av munkane vart med Columbus til Amerika, og øya Montserrat fekk navn etter pilegrimsmålet.

Under Napoleonskriget 1811-12 vart klosteret øydelagt av den franske hæren, munkane kom tilbake i 1844 og byrja gjenoppbygginga av klosteret. I 1881 vart Den svarte Madonna erklært som skytshelgen for Katalonia og Montserrat fekk  etterkvart igjen sin status som viktig pilegrimsmål. Under borgarkrigen 1936 -39 vart klosteret på nytt utsett for åtak, og 23 munkar lei martyrdøden. I 2013 vart dei saligkåra av pave Benedikt.

Montserrat i dag er i dag pilegrimsmål med klosteret med basilikane med La Moreneta tronande over koret som sentrum, men det er og ein viktig turistattraksjon og utgangspunkt for vandreturar i fjellet og eit eldorado for fjellklatrarar. Uansett motivasjon får dei kanskje alle med seg litt av den sterke andelege påverknaden som Montserrat har. Dei fleste tar nok ein tur innom basilikane og får med seg ein av tidebønene til benediktinarmunkane, eller det fantastiske gutekoret som kl. 13 kvar dag  syng Salve Regina og Montserrat-hymnen  Virolai. Etter tidebønene Laudes eller Vesper kan ein gå ut av basilikaen  og via det store atriet til høgre og følga straumen av pilegrimar( eller nesten åleine dersom det er tidleg eller seint) opp til det rikt utsmykka rommet med La Moreneta. Statua er dekka av ein glassvegg, men ein kan røra ved den høgre handa som held ei kule samstundes sim ein opnar den andre handa mot Jesusbarnet som ho held på fanget. Etterpå kan ein setta seg ned i kapellet bak La Moreneta før ein føl Cami de l`Ave Maria ut til atriet. Her er det tent hundrevis av lys som teikn på alle dei forbønene La Moreneta ber fra til Kristus for oss.