The context of holiness

 “The context of holiness” av karmelittbroder Marc Foley ocd kom i 2008, og er ein andeleg og psykologisk analyse av Thérèse av Lisieux’s liv frå barndommen til ho døydde i klosteret bare 24 år gammal. Eg las bok for eit par år sidan og på nytt no, det gjev eit spennande og tankevekkande perspektiv på denne unike lagnaden! 

Det andelege er ikkje ein avgrensa sfære i livet vårt, det er vårt svar på Guds kall, eit svar  forma av såvel den kroppslege og psykologiske, som den sosiale og emosjonelle dimensjonen i vår jordiske eksistens. Slik er det for oss og slik var det og for Thérèse. Ho var på mange måtar eit emosjonelt skadd barn framfor alt  pga. av tap av nære omsorgspersonar og den sorgprosessen som følgde. Ei amme tok seg av henne det første leveåret, ho knytte seg naturleg nok til henne, og det var ei traume då ho som eittåring kom tilbake til sin biologiske familie. Nytt traume følgde tre år seinare då mora Zelie døydde av brystkreft. Etter dette braut faren opp med familien og flytte frå Alencon til Lisieux. Thérèse knytte seg tett til søstera Pauline som var som ei mor for henne,eit nytt traume venta då Pauline vart karmelittnonne. Dei fire døde småsøskena låg nok og som ei uutalt tyngsle i familien. Thérèse var eit følsomt og sjenert barn som lett tok til tårene, ho var engsteleg og det vi ville kalla klengete.I tiårs alder blei ho alvorleg sjuk, med vår tids blikk vil nok karakterisera det som funksjonelt eller “ psykosomatisk “. Ho skal ha blitt brått lækt, og tilskreiv det forbøn av Notre Dame de Victoire som ei kyrkje i Paris er vigd til.

Som sikkert nokså umogen 15 åring fekk ho løyve til å gå inn i karmelittklosteret i Lisieux. Ho bar med seg sine barndomstraume, ikkje minst i form av skrupler og redsle for å ha synda alvorleg trass i skriftefarens klare utsagn om at ho aldri - aldri hadde synda alvorleg. Livet i klosteret var ikkje lett, Thérèse var lite praktisk, ho hadde dårleg stemme, sovna som oftast under indre bøn, og på slutte av livet gjekk ho inn i eit djupt indre mørke med sterk tvil på eit liv etter døden. Då ho var død, lurte dei andre nonnene på kva priorinna skulle seia om henne, for det var jo absolutt ingenting ekstraordinært å minnast Thérèse for. Dei kunne ikkje ha teke meir feil!

Marc Foley analyserer alle desse aspekt ved Thérèses liv med referansar til både psykologi, teologi og skjønnlitteratur. Han konkluderer med at for Thérèse var dei emosjonelle såra frå barndomen ikkje ein hindring for andeleg vekst, men derimot den konteksten der ho kunne gradvis bli meir heilaggjort.På same måte er ikke tvil og bønne- tørke ei hindring men den samanhengen som trua blei  modna i. “ For når vi held fram med å gjera Guds vilje utan emosjonell støtte, vil vår kjærleik til Gud og vår neste verta rensa og veksa.” Gud kan nytta alt i våre liv til andeleg vekst såvel våre traume og det vi mislukkast med som det vi tilsynelatande fekk til !

( Marc Foley ocd The Context og Holiness. ICS Publication. Washington DC . Revised Edition 2020)

Poetica: Gjennomreise

 

Gjennomreise

Bon voyage min ven

du som eig forventningas uro

og gledas draumar.

Kort stopp der du stig på

utan reisefølge, kart og bagasje.

Hels dei du møter

eit blikk, eit smil, eit ord

djupast  i minne som lyset frå byar

du dreg forbi.

For dette er gjennomreisa

der du sjølv teiknar  reiseruta

utan visse om kven som løyste billett.

Men lyset du ber vart tent

for lenge sidan

og skal ikkje sløkkast

når reisa er forbi.

God reise, min ven

aldri åleine!

Ulf Ekman

 Den svenske teologen og tidlegare predikanten i pinsemenigheten Livets Ord Ulf Ekman  fylte nyleg 75 år. Det vart markert mellom anna med eit lengre intervju i svenske Dagen, gjeve att  i Vårt Land. Ulf Ekmans livsreise og trusreise har vore utanom det vanlege. Han studerte teologi og vart i utgangspunktet vigd til prest i Svenska Kyrkan.I 1983 vende han seg i ei meir karismatisk retning, og grunnla Livets Ord etter mønster frå amerikanske karismatiske megakyrkjer. Mange vart tiltrekt av dette fellesskapet med lovsong, tungetale, og nådegåver med særleg vekt på lækjedom gjennom bøn og handspålegging. Enno fleire var nok skeptiske til denne formen for kristendom, som utan tvil hadde mange uheldige sider. Det innrømmer også Ulf Ekman i ettertid, og han funderar over kva resultatet hadde vore om Livets Ord hadde vakse fram i ein større og meir fasttømra kyrkjeleg samanheng ? På den andre sida var det mange som fann fram til ei levande tru gjennom Ulf Ekmans forkynning i dei tredve åra han var aktiv som leiar av Livets Ord. I 2014 sjokkerte han store deler av kristenfolket med å stå fram som nykonvertert katolikk saman med kona Birgitta. Er det ikkje katolisismen og den karismatiske rørsla som utgjer ytterkantane i det kyrkjelege landsskapet ? Likevel fann Ulf Ekman sin plass her, det var nok vel gjennomtenkt og han har både skriva  bok om det og formidla det i podkastar. Men kanskje er ikkje avstanden så stor, Ekman peiker på at både som protestant og katolikk " handler det om å løfte fram evangeliet om Jesus Kristus." Som 75 åring har han funne sin plass, og seier i det før nemnde intervjuet at han  trivest veldig god i Den katolske Kyrkja. Han er også no oppteken av evangelisering, å nå ut med bodskapen om frelse. Men han uttrykkjer at det kanskje ikke er masse-evangelisering der tusenvis er samla som gjev det største resultatet, det vil alltid bli eit problem med oppfølging av dei frøa som vert sådd. Ulf Ekman har i dag meir tru på det personlege og nære møtet mellom mennesker, "vennskaps-evangelisering er den meste effektive måten å vinne mennesker for Gud." I eit foredrag nevner han at svært mange av dei 7000 som vart døypte påskenatt i Frankrike framhever vitenmålet til ein ven som grunn til at dei fann fram til ei kristen tru !

I 2024 hadde eg gleda av å bli kjent med Ulf og Birgitta Ekman på det katolske  arrangementet Misjon 2030 i Trondheim der vi diskuterte evangelisering fram mot 1000 års jubileet for kristninga av Norge i 2030.Eg deltok i panel saman med Ekman og biskopen Erik, leia av Eivor Oftestad. I sitt innlegg framheva Ulf Ekman at den beste måten å evangelisera er gjennom vennskap. I mitt innlegg påpeika eg  kor viktig det er at vi følger opp dei unge som søkjer Den katolske Kyrkja også etter at dei er ferdig med truskurset og har konvertert.

Misjon 2030 i Trodheim våren 2024

Den heilage Eystein Erlendsson

 

St. Eysteins og St. Eysteins presteseminar

En dag på midten av 1100 tallet er den unge trønderen Eystein Erlendsson på veg sørover. Han ber på et prestekall og har begynt på utdannelsen i Nidaros, men som så mange prestestudenter etter han helt opp til vår tid, måtte han dra utenlands for å fullføre studiene. Eystein dro sannsynligvis til Paris. Det var ikke hans siste store utenlandstur, omkring 1160 dro han til Roma for å bli utnevnt av paven til erkebiskop av Nidaros, en stilling han hadde frem til sin død 26. januar 1188. Eystein ble en av de mest fremtredende personer i norsk kirkehistorie, grunnlegger av kirker, kloster og hospital og ikke minst en pådriver for Olavstradisjonen. Etter sin død ble han i 1229 helgenkåret av de norske biskopene, men tross en rekke forespørsler og kommisjoner ble han aldri formelt kanonisert av paven. Eystein kom nok i skyggen av de mer kjente norske helgenene. Sigrid Undset tok på 1930 tallet initiativ til en støttegruppe for prestekall med navn etter St. Eystein. En raskt økende katolsk befolkning og behov for prester til å betjene dem førte til at biskopen i 2006 opprettet det første norske presteseminaret som naturlig nok fikk navn etter Den hellige biskop Eystein. Utdannelsen skjer i samarbeid med Det teologiske menighetsfakultet og fører der frem til en mastergrad. Underveis er det også utveksling med det pavelige universitet Angelicum i Roma. I det siste har vi sette en økning i prestekall, og biskop Fredrik har opprettet et eget kallsteam bestående av han og tre erfarne prester. For som han uttrykker det: «Uten prester ingen eukaristi og intet skriftemål.» Hva kan vi så bidra med? Økonomisk støtte og ikke minst bønn om kall og forbønn for prestestudentene. «Kall er Guds svar på våre bønner» sier biskop Bernt.

(St. Ansgar nytt januar 2026)

                                                 

                                                                 billede: sankteystein. org

Godt nytt år

 Første nyttårsdag er ein viktig kyrkjeleg høgtidsdag, vi feirar Jomfru Maria som Guds heilage Mor - Theotokos. Dette vart fastslege på  det tredje økumeniske konsilet i Efesos i 431. Bakgrunnen var den kristologiske striden mellom Nestorius av Konstantinopel og Kyrillos frå Alexandria. Konsilets syn  var at Maria var Theotokos avdi hennar son Jesus er ein person som er  både guddommeleg og menneskeleg. Uttrykket Theotokos seier dermed primært noko om kva Jesus er. Det er ein referanse til inkarnasjonenen der den andre personen i Treeininga tek på seg den menneskelege natur ved Marias ja i tillegg til den guddomelege som han har frå evighet av. Denne dagen feirar vi og som oktavdagen til minne om Jesu omskjering og dermed også hans navnedag. Pave Paul VI innførte dagen Verdas fredsdag. Maria som fredens mor!

Dagens tekst:

Evangelium

De fant både Maria og Josef, og barnet. Da åtte dager vår gått, gav de ham navnet Jesus.

På den tid skyndte gjeterne seg inn til Betlehem og fant både Maria og Josef, og barnet som lå der i krybben. Og da de hadde fått se det, fortalte de alt som var blitt sagt dem om barnet. Alle som hørte det, undret seg storlig over det gjeterne fortalte. Men Maria gjemte på det alt sammen og grunnet på det i sitt hjerte. Men gjeterne vendte tilbake, mens de sang Guds lov og pris for alt de hadde fått se og høre. For alt var gått slik som det var blitt sagt dem.

Da åtte dager var gått, og gutten skulle omskjæres, gav de ham navnet Jesus – det navnet engelen hadde gitt ham før han ble unnfanget i sin mors liv.

Be for oss Guds heilage Mor!

Snart jul

 Berre få dagar igjen til julehøgtida som vi har sett fram til gjennom Adventstida. Tredje søndag i Advent er Gaudete- søndag. Den liturgiske fargen er rosa, ikkje fiolett som resten av førjulstida. Vi gleder oss over Kristi snarlege kome! Her eit dikt frå nokre år tilbake.

Kom glede, kom ! (Gaudete søndag)

Dagen lukkar seg tidleg no

sola, berre eit glimt av vår sjeldne gjest

så tussmørket i ventetida

og lyset kan tennast

den rosa gleda bryt fasten

du kan ropa ut det som bore 

av engelvenger opnar himmelen.

Stjernetydar, gjetar, vertshusvert,

kven dekkar bord for dykk ?

Kven sjenkar glas og delar ut,

ein frukt av gyllent korn og mørke druer ?

Vi ventar no, urørleg, lyttande.

Kom glede, kom !

Så enno eit juledikt av den skotske poeten Kenneth Steven

Christmas Eve

The farms shone out like cries

White in the mist.As always

I felt this was the bed of a place

That once had lain under water.

In every window the red glow

Of Christmas.Upstairs a child waiting

In the warm secrecy of the dark

For morning, the long- awaited morning.

I look out across the vague  grey of the river

And beyond was nothing, only the rushing of the roads,

Kingdoms away, worlds beyond this world-

This timeless and priceless home.

Poesi i adventstida

I Adventstida vil eg framheva skotske poetar som skildrar juletida. Dei eine nolevande Kenneth Steven som eg har skreve om fleire gonger tidlegare. Han bur i Argyll på vestkysten av Skotland, og er inspirert av naturen der og ikkje minst av den keltiske spiritualiteten. Kenneth Steven budde fleire år i Norge, og han er omsetjar av norsk litteratur til engelsk. Her julediktet "Nativity" frå "Out of the Ordinary".

Nativity

When the miracle happened it was not

with bright light or fire -

but a farm door with the thick smell of sheep

and wind tugging at the shutters

There was no sign the world had changed for ever

or that God had taken place;

just a child crying softly in the corner,

and the door open, for those who came to find.

Den store poeten frå Orkenøyane George Mackay Brown  har fleire juledikt, her eit eg har markert i hans samla dikt.

Christmas

"Toll requiem", said sun to earth,

As the grass got thin,

The star-wheel went, all nails and thorns,

Over milk and kirk and inn.

The old sun died.The widowed earth

Tolled a black bell.

"Our King will return," said root to bone,

To the skeleton tree on the hill.

At midnight,an ox and an ass

Between lantern and star

Cried , Gloria.....Lux in tenebris....

In a wintered byre.